Από το βιβλίο της Μάρθας Πατλάκουτζα

 " ΜΕΡΤΖΑΝΗ  το δάκρυ της Θράκης " 

[ αληθινή ιστορία ] 

… Πεισματικά ο τόπος τους παρέμενε μια απαράλλαχτη ζωγραφιά μέσα στον χρόνο, αποκομμένος από τον υπόλοιπο κόσμο. Ζούσε στους δικούς του ρυθμούς. Τα πάντα έφταναν εκεί με καθυστέρηση, όπως ο καιρός, όπως και τα κακά μαντάτα. Στη θρακιώτικη γη τους γεννήθηκαν και ανατράφηκαν δυο λαοί, των Ρωμιών και των Τούρκων. Έμαθαν να ζουν αρμονικά, σαν αδέλφια. Συνυπήρχαν δυο θρησκείες, ο σταυρός και ο προφήτης, η εκκλησία και το τζαμί. Οι απλοί άνθρωποι πάσχιζαν να υπάρχει ειρήνη και σεβασμός ανάμεσά τους. Στον δικό τους μαχαλά ήταν σχεδόν όλοι Ρωμιοί. Ζούσαν μόνο δυο οικογένειες Τούρκων, αλλά κι αυτοί ήταν φιλικοί μαζί τους. Είχαν περάσει γενεές ολόκληρες που συζούσαν τηρώντας έναν άγραφο κώδικα γειτονίας και αλληλοσεβασμού.

Όμως τα τελευταία χρόνια όλα άρχιζαν να αλλάζουν. Πόλεμοι και συμφέροντα φύτεψαν τον σπόρο της καχυποψίας ανάμεσά τους. Η φτωχολογιά πάλευε για την επιβίωσή της κι αυτόν τον καινούργιο βραχνά δεν τον καταλάβαιναν. Δεν ήξεραν τον τρόπο να τον χειριστούν…

" Ο ΑΛΛΟΣ ΚΕΜΑΛ" , Δημήτρης Παπαχρήστος

[ από τον πρόλογο ]

… Θέλησα πολύ αυτό το ταξίδι στην Τουρκία. Ο Αλέξανδρος, κι αυτός πρόσφυγας απ` το `66, θα βοήθαγε στη γλώσσα. Πολλοί μας είπανε, λόγω του Κυπριακού και του Αιγαίου ότι έχουν οξυνθεί τα πνεύματα, να μην πάμε. Εμείς το αποφασίσαμε γιατί πιστεύαμε το αντίθετο ( απ` την πρώτη στιγμή κρατούσα σημειώσεις, το συνηθίζω σχεδόν πάντα ).

Ένα απρόοπτο επεισόδιο, η κλοπή του μπαγλαμά του Γιάννη, έδεσε τις σημειώσεις, πήραν μια σειρά. Δεν περιγράφουν μόνο το τι είδανε τα μάτια μας, αλλά τι συναντήσαμε και πώς ζήσαμε κοντά, πολύ κοντά, με τον απλό κόσμο που πλησιάσαμε. Το μεγάλο μας «εχθρό», όπως τον θέλουν σήμερα και πάντοτε οι κρατούντες, που είναι ένας μεγάλος φίλος κι αδελφός, γιατί το θέλει και το αισθάνεται. Δε νιώσαμε τουρίστες όταν λέγαμε πως είμαστε Έλληνες: « Γιουνάν αρκαντάς» , έλεγαν καλόκαρδα και μας χτύπαγαν στην πλάτη. Στον ίδιο παράλληλο ζούμε. Έχουμε τα ίδια προβλήματα. Την εχθρότητα, τα αίματα ξέρουν ποιοι τα θέλησαν, ποιοι τα προξένησαν. Ακόμα και ο Κεμάλ, ο κλέφτης μας, είναι φίλος μας κι εμείς δικοί του. Την ώρα που χωρίζαμε, μας έδωσε δειλά και ντροπιασμένα το χέρι του.

 «Γκιουλέ γκιουλέ» είπε.

[ σελίδα 84 ]

… «Μπορούν να ζήσουν καλύτερα και μονιασμένα οι λαοί μας», φώναξε σχεδόν. «Να λούζονται στα νερά του Αιγαίου χωρίς να υπάρχει φόβος να πνιγούν στα άγρια κύματα που προκαλούν οι ανταγωνισμοί των μεγάλων δυνάμεων» κι έκλεισε με σημασία το μάτι του κι ο Αλέξανδρος λίγο έλειψε να κάνει το ίδιο· μεταφράζοντας είχε ταυτιστεί μαζί του.

[ σελίδα 105 ]

… Τον Νείλο, τον Ευφράτη,

    Την Προύσα, τη Βαγδάτη,

    Τη Δαμασκό, την Μπαρμπαριά

    ………………………………………………

   Στην Πάφο, στο Αϊδίνι,

   Στη Χίο, στη Μυτιλήνη

  Και ως μέσα στην Αλεξάνδρεια.

Τόποι, μέρη μαγικά, πολιτείες και χωριά που ταξίδεψα και γνώρισα μετά. Είναι η γειτονιά μας, όπου έζησαν αιώνες μαζί Έλληνες, Τούρκοι, Αρμένιοι, Κούρδοι, Εβραίοι, Άραβες, Ασσύριοι, Παλαιστίνιοι και οι τελευταίοι των Αλεξανδρινών που ζούνε ακόμα… Η καθ` ημάς Ανατολή, η εγγύς Ανατολή, η νοτιοανατολική Μεσόγειος, η εσχατιά της Ευρώπης, που δοκιμάζεται και υποφέρει από όλους αυτούς που θέλουν να την κρατούν στο χέρι….

[ σελίδες 107- 116 ]

… Το βιβλίο που έχετε στα χέρια σας, πέρα από την ατμόσφαιρα, το κλίμα της εποχής σε Ελλάδα και Τουρκία, θύμισε, και σ` εμένα ακόμα, τον τρόπο που σκεφτόμουνα αλλά και την πίστη που με διακατείχε, και σήμερα με διακατέχει περισσότερο, πως μπορούμε να κολυμπήσουμε στα γαλανά νερά και στις ακτές του Αιγαίου και όχι να πνιγούμε στο μελλούμενο βούρκο, αν τα σχέδια του πετρελαίου γίνουν πραγματικότητα. Δεν είναι αφέλεια ούτε ουτοπία. Δεν έχουμε να μοιράσουμε τίποτα. Ακόμα και όταν συντελέστηκε η καταστροφή, συμμερίστηκαν τον ανθρώπινο πόνο, οι απλοί Τούρκοι τους έκρυβαν τους Γιουνάν  για να γλυτώσουν….

…. Μας έφεραν σε σύγκρουση, καθώς και οι εθνικισμοί, οι ιμπεριαλισμοί και οι ιδεαλισμοί. Ο Κεμάλ Ατατούρκ ξερίζωσε τους Έλληνες, έπρεπε να φύγουν από τα χώματά τους κι ας ήταν ιθαγενείς, αυτόχθονες, τρεις χιλιάδες χρόνια ριζωμένοι εκεί, μ` έναν οικουμενικό πολιτισμό αιώνιο, ιωνικό. Η Τουρκία περνούσε την κρίση της μετάβασης και της μετεξέλιξης από Οθωμανική αυτοκρατορία σε εθνικό κράτος.

… Μπορούμε να ζήσουμε αδελφωμένα και στην Κωνσταντινούπολη και στα παράλια της Μικράς Ασίας και στη Θράκη. Με τα όσα έχουν συμβεί, μας έχει κουράσει η καλλιεργούμενη εχθρότητα κι εκείνο το «προαιώνιος εχθρός» στα σχολεία ακούγεται γελοίο.

Δε θα στρογγυλέψουμε την Ιστορία, δε θα κρύψουμε τις αλήθειες. Μπορούμε όμως να σεβαστούμε την Ιστορία, κι ας πονάει… Οι πολιτισμοί μας έχουν αποκτήσει ρίζες και επιρροές κοινές, βοηθάνε να γνωριστούμε, να τα βρούμε και να συμπορευτούμε. Να τελειώνουμε με τις γκρίζες ζώνες, τις μαύρες ζώνες, το δικό μου και το δικό σου· είναι δικά μας. Το μπορούμε επιτέλους….

… Μπορούμε να τιμήσουμε και να φροντίσουμε με σεβασμό και αγάπη ό,τι άφησαν σ` εμάς παρακαταθήκη οι πρόγονοί μας, είτε στη Μικρά Ασία, στην Καππαδοκία, στον Πόντο, στην Κωνσταντινούπολη είτε στην Ελλάδα. Μνήματα, ναούς, εκκλησίες, τζαμιά, λουτρά, γυμναστήρια, θέατρα, μνημεία, χωρίς προκαταλήψεις. Η προσπάθεια που γίνεται στην Τουρκία να καπηλευτεί όλα αυτά τα αρχαία και βυζαντινά μνημεία που σώθηκαν και να παραχαράξει την ιστορία τους και τα ονόματά τους είναι αστεία. Χρειάζεται να απαλλαγεί από αυτό το κόμπλεξ. Οι Τούρκοι δημοκράτες διανοούμενοι, επιστήμονες γνωρίζουν καλά την ιστορική αλήθεια και ντρέπονται για τα καμώματα της στρατιωτικοπολιτικής εξουσίας.

Είναι ανάγκη να ζήσουμε εν ειρήνη και πλήρη συνεργασία. Τα περισσότερα στοιχεία είναι χαρακτηριστικά και συγγενικά. Μας ενώνουν, και πολλές φορές μας χωρίζουν, και είναι ανθρώπινα, ανεπανάληπτα και μοναδικά, γιατί προέκυψαν από την αδιάλειπτη συναναστροφή μας και από τη συχνή επαφή μας. Μια και πάντα ζούσαμε σ` αυτά τα όρια κι είναι ακόμα και ο τρόπος γοητευτικός όταν τσακωνόμαστε εμείς κι οι αφεντάδες μας. Έτσι μου δήλωσε αστειευόμενος ο Μουράτ, καθηγητής Πανεπιστημίου από την Πόλη – από εκεί μου είπε πως είναι κι όχι από την Τουρκία -… αν οι λαοί γνωριστούν μεταξύ τους, δε θα μπορέσει κανείς να τους οδηγήσει σε πόλεμο. Πως ο πολιτισμός ενώνει, για να προσθέσει σαρκαστικά ο Μουράτ: «Και διαιρεί και σκοτώνει ενίοτε, όταν ο ένας θεωρεί τον δικό του ανώτερο και καλύτερο από του άλλου»…

… Μπορούμε να ξεπεράσουμε τις φοβίες και τις προκαταλήψεις. Να μοιραστούμε επ` ωφελεία μας ό,τι έχει προσφερθεί ως ευλογία σ` αυτή την πανέμορφη νοτιοανατολική εσχατιά της Ευρώπης. Ζούμε στο σταυροδρόμι Ανατολής, Δύσεως και συναντιόμαστε αιώνες τώρα, πότε στο πέρασμα του ενός λαού προς την Ανατολή και πότε του άλλου προς τη Δύση. Από εδώ κι εμπρός μόνο ειρηνικά θα γίνεται αυτό. Κανένας δεν μπορεί να μας εμποδίσει, αρκεί να πάρουμε εμείς τις τύχες στα χέρια μας. Χρειάζεται να αποκτήσουμε ουσιαστική δημοκρατία και ελευθερία. Δικαιοσύνη και αγάπη, να σεβόμαστε το διαφορετικό και το όμορφο, να τελειώνουμε με τις διακρίσεις, φυλετικές και θρησκευτικές. Τα ανθρώπινα δικαιώματα να γίνουν σεβαστά για όλους και φυσικά να καταργηθούν τα λευκά κελιά. Είναι απαράδεκτο να πεθαίνουν άνθρωποι στις φυλακές. Καθιστάμεθα όλοι μας συνένοχοι, πολύ περισσότερο όταν σιωπούμε.

…  Ένας από τους ήρωες του βιβλίου, ο Αλέξανδρος, είναι από αυτούς που την πλήρωσαν, τα έχασαν όλα, δεν άντεξε περισσότερο κι έφυγε με την οικογένειά του το 1966 και από τότε για πρώτη φορά επέστρεφε στην Τουρκία χωρίς μίσος και πνεύμα εκδίκησης, αλλά με πνεύμα αγάπης και φιλίας, γιατί είχε ζήσει μαζί τους και δεν ήταν όλοι το ίδιο, το `ξερε καλά….

«Ο άλλος Κεμάλ», Δημήτρης Παπαχρήστος, εκδόσεις Καστανιώτη [ δεύτερη έκδοση ξαναδουλεμένη ] , 2003

Το Αϊβαλί του Φώτη Κόντογλου και του Ahmet Yorulmaz

Η προσφυγική ταυτότητα στην ελληνική και τουρκική λογοτεχνία.

Το Αϊβαλί του Φώτη Κόντογλου και του Ahmet Yorulmaz

Fahrettin Cengizalp & Gözde Alkan

Περίληψη

Στην ανακοίνωσή μας εξετάζουμε συγκριτικά τη συλλογή αφηγημάτων του Φώτη Κόντογλου Το Αϊβαλί η πατρίδα μου (1962) και το μυθιστόρημα του Ahmet Yorulmaz Kuşaklar ya da Ayvalık Yaşantısı (Γενιές ή η ζωή στο Αϊβαλί, 1999). Ο Κόντογλου ανήκει στη λεγόμενη γενιά του ’30 της ελληνικής πεζογραφίας και έζησε από πρώτο χέρι την προσφυγιά. Ο Yorulmaz εντάσσεται στην περίοδο της τουρκικής λογοτεχνίας μετά το 1940 και είναι πρόσφυγας δεύτερης γενιάς. Παρά το γεγονός ότι οι πεζογράφοι προέρχονται από διαφορετικούς γενεαλογικούς κύκλους, στα παραπάνω έργα τους εστιάζουν στον ίδιο τόπο, το Αϊβαλί της Μικράς Ασίας, και οι ήρωές τους έχουν παρόμοια προσφυγική ταυτότητα. Λόγω των πολεμικών συγκρούσεων του 1922, οι χαρακτήρες του Κόντογλου εκδιώκονται από το Αϊβαλί ενώ οι αντίστοιχοι του Yorulmaz αποπέμπονται από την Κρήτη και έχουν ως προορισμό το Αϊβαλί. Στον Κόντογλου το Αϊβαλί αναδεικνύεται ως η ιδιαίτερη πατρίδα που ο πόλεμος στέρησε από τους Έλληνες της Μικράς Ασίας και στον Yorulmaz ο ίδιος χώρος μετατρέπεται σε τόπο υποδοχής για τους Τουρκοκρητικούς πρόσφυγες. Με επίκεντρο το Αϊβαλί, ο πόλεμος δημιουργεί την αίσθηση της απώλειας και της ξενιτειάς και για τις δύο εθνοτικές ομάδες. Ο αφηγητής του Κόντογλου συνεχώς επιστρέφει μνημονικά στον απολεσθέντα γενέθλιο τόπο, που είναι ιδεατός και εξιδανικευμένος σαν το φαντασιακό νησί του Ροβινσόνα. Αλλά και οι ήρωες του Yorulmaz αναπολούν τη γενέθλια Κρήτη, είναι κοινωνικά απομονωμένοι και αντιμετωπίζονται από τους ομόθρησκούς τους ως αλλόγλωσσοι, εφόσον χρησιμοποιούν το ελληνικό κρητικό ιδίωμα. Ωστόσο και οι δύο πλευρές μοιράζονται διαδοχικά την ίδια πόλη. Οι Έλληνες χριστιανοί αναθυμούνται με νοσταλγία τη ζωή τους στο Αϊβαλί πριν από τον πόλεμο και οι Τουρκοκρητικοί μουσουλμάνοι αναγνωρίζουν στις επιγραφές των εγκαταλελειμμένων ρωμέικων κτιρίων την παλιά λειτουργία της πόλης. Μολονότι οι πορείες Ελλήνων και Τούρκων είναι αντιθετικές, η ιστορική μοίρα και ο χώρος αποτελούν κοινά στοιχεία που αντικατοπτρίζουν ταυτοχρόνως και την εικόνα του Άλλου στα δύο αφηγηματικά έργα. Η εικόνα αυτή περιλαμβάνει ορισμένες αρνητικές αξιολογήσεις αλλά τελικά, μέσα από μια ανθρωπιστική οπτική, υπερτερεί η θετική αποτίμηση του Άλλου. Στον Κόντογλου, αν και ο Τούρκος συχνά ταυτίζεται με την καταπίεση, η δυναμική του τόπου θεραπεύει τις ιστορικές πληγές: η Ανατολή είναι ευλογημένη και επιδρά καταλυτικά πάνω σε Έλληνες και Τούρκους. Στον Yorulmaz, οι Έλληνες θεωρούνται υπαίτιοι του εκτοπισμού των Τουρκοκρητικών αλλά εντέλει οι Τούρκοι χαρακτήρες συνάπτουν σχέσεις ειλικρινούς φιλίας με τους Ρωμιούς και αλληλοεκτιμώνται.

Η ανακοίνωση (PDF)

ΠΗΓΗ: http://www.eens.org/?page_id=1131

Το 'Αϊβαλί' του Soloúp στα Τουρκικά/ Ayvali-Ayvalık: Dört Yazar, Üç kuşak, İki Yak

http://www.turkishgreeknews.org/aivali-toy-soloup-sta-toyrkika/12423.html?utm_source=dlvr.it&utm_medium=facebook

http://www.turkishgreeknews.org/tr/ayvali-ayvalik-dort-yazar-uc-kusak-iki-yaka/12426.html?utm_source=dlvr.it&utm_medium=facebook

"Αγγέλα Παπάζογλου"

Οι μνήμες και ο λόγος αυτής της σπουδαίας Μικρασιάτισσας, της Αγγέλας Παπάζογλου, γυναίκας του ρεμπέτη Βαγγέλη Παπάζογλου, όπως τις διηγήθηκε στον γιο της Γιώργη Παπάζογλου, έγιναν μέσα από το στόμα, τον λόγο και την ψυχή της Άννας Βαγενά, που την ενσαρκώνει όλα αυτά τα χρόνια στο θέατρο , κτήμα όλου του κόσμου, πολύτιμη παρακαταθήκη για τις νέες γενιές.

Ένα απόσπασμα από το μέρος "Κατοχή και Εμφύλιος".  Γνήσιος, πηγαίος και  λαϊκός λόγος....

... Άμα ζωγραφίσεις καμιά φορά τον πόλεμο, μη ζωγραφίσεις κανόνια και βόμβες και στρατιώτες και πολυβόλα και τανκς. Να ζωγραφίσεις το καημένο το πεινασμένο το παιδάκι, που φόραγε το καλό του το βαφτιστικό του το ρομπάκι, στα σκαλοπάτια της εκκλησιάς Του ακουμπισμένο νεκρό εκειδάς... Εγώ το` κανα αυτό που έπρεπε. Άφησα το παιδάκι επίτηδες στα σκαλοπάτια Του. Να δει τα έργα Του ν` αλλάξει γνώμη.

Έκανα να διαμαρτυρηθώ εγώ μ` αυτό , στο Θεό...

Το καημένο, το πεινασμένο, το νεκρό παιδάκι, που φόραγε το καλό του, το βαφτιστικό του το ρομπάκι. Τ` άφηκα στα σκαλοπάτια Του, να το πάρει μέσα, να το υιοθετήσει ο Θεός!...

"Έγκλημα στο Πέρα", Αχμέτ Ουμίτ / Ahmet Ümıt

Παραμονή Πρωτοχρονιάς, το πτώµα ενός ωραίου νέου άντρα εντοπίζεται στα πίσω σοκάκια µιας γωνιάς του Πέρα, στην καρδιά της Πόλης, που κάποτε ήταν η πιο περιζήτητη γειτονιά της. Το αίµα του βάφει κόκκινο το φρέσκο χιόνι. Το πιο ωραίο θύµα, ίσως και το πιο µοχθηρό.. 

Μια φοβερή αλήθεια που τη φέρνουν στην επιφάνεια σκοτεινά µυστικά. Άντρες θύµατα της περηφάνιας τους, γυναίκες που υποχρεώνονται να ζήσουν τη ζωή αυτών των αντρών. Σε αυτό το άντρο των εγκληµάτων, σε αυτό τον κήπο της κακίας, σε αυτή την αγορά όπου πουλιέται η ανθρώπινη σάρκα, ένας άντρας προσπαθεί να κρατήσει την αγνότητά του. 

"Γυναίκες..." λέει µια φωνή απ' τα βάθη της ψυχής του. "Με τις γυναίκες δεν µπορείς να παίζεις... Μπορεί να έχεις την εντύπωση ότι παίζεις, αλλά κάποια στιγµή καταλαβαίνεις ότι εσύ ο ίδιος έγινες παιχνιδάκι". Στο οδόστρωµα εµφανίζονται τα πρόσωπα των γυναικών της ζωής του. Μία προς µία οι εικόνες τους περνούν κάτω απ' τα πόδια του. Όλες οι γυναίκες έχουν σκυµµένο κεφάλι και θλιµµένα µάτια. Όλες είναι λυπηµένες. Αδιαφορεί. Προχωράει πατώντας πάνω τους σαν να'ναι µια λακκούβα µε νερό. Όµως σε λίγο τα πρόσωπα εµφανίζονται και πάλι. "Γυναίκες..." ακούει ξανά την ίδια φωνή. "Απ' τις γυναίκες δε γλιτώνεις ποτέ? τα φαντάσµατά τους θα σε ακολουθούν σ' όλη σου τη ζωή".

Όπως ο Στιγκ Λάρσον ανέδειξε τη Στοκχόλµη σε εµβληµατικό τόπο της λογοτεχνίας, έτσι κι ο Ουµίτ µε το βιβλίο αυτό δίνει νέα λογοτεχνική πνοή στην ιστορική συνοικία του Πέρα για τον εικοστό πρώτο αιώνα. 

Εφ. Zaman

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ από το βιβλίο

Συνομιλούν ο αστυνόμος Νεβζάτ και η Φωφώ , Ρωμιά που ζούσε  στην Κωνσταντινούπολη πριν τους διωγμούς που υπέστησαν οι Έλληνες της Πόλης από τους Τούρκους στο χρονικό διάστημα 1950 – 1970.

Νεβζάτ : «Πώς μπόρεσαν και το `καναν;»είπα αντιδρώντας. «Πώς μπορεί κάποιος να κάνει κακό στον γείτονά του, στον άνθρωπο που συναντά κάθε μέρα στον δρόμο;»

Φωφώ: « Δεν το έκαναν οι γείτονες, Νεβζάτ, ας μην τους αδικούμε. Το έκαναν άνθρωποι από άλλες γειτονιές. Για παράδειγμα εμάς μας έσωσε μια γειτόνισσα. Η Γιαντικιάρ χανούμ… Ο μικρός της γιος έπασχε από φυματίωση. Κι αυτόν τον φρόντιζε ο πατέρας μου. Η γειτόνισσά μας μόλις έμαθε για τα γεγονότα, χτύπησε την πόρτα του ιατρείου μας. «Τι κάθεσαι, κύριε Λεωνίδα;» είπε. «Πάρε την κυρία και την κόρη σου κι έλα σ` εμάς». Η Γιαντικιάρ χανούμ μας φιλοξένησε μια εβδομάδα στο σπίτι της. Μοιράστηκε τον πόνο, τη στενοχώρια μας, μας παρηγόρησε. Δεν ήταν η μόνη. Κι άλλους Έλληνες τους φρόντισαν οι Τούρκοι , οι μουσουλμάνοι γείτονές τους. Όμως ένα μέρος των Τούρκων γειτόνων , ιδιαίτερα οι αγράμματοι, οι ασυνείδητοι, δεν δίστασαν να πάρουν τσεκούρια για να λεηλατήσουν τα σπίτια των Ελλήνων που ζούσαν σε άλλες γειτονιές. Νεβζάτ, φταίχτες δεν ήταν οι άνθρωποι αυτοί , φταίχτης ήταν το κράτος που τους υποκίνησε, που τους έβαλε να μας επιτεθούν. Αν ήταν στο χέρι των γειτόνων δεν θα άφηναν να πειράξουν ούτε την τρίχα της κεφαλής μας. Ίσως να υπήρχαν και κακοί ανάμεσά τους, όμως στην πλειονότητά τους ήταν καλοί. Δεν το λέω ελαφρά τη καρδία, πραγματικά ζούσαμε αδελφωμένοι…»

Σκούπισε ξανά τα δάκρυα από τα μάγουλά της.

«Θα σου εξηγήσω μια ιστορία. Πραγματική ιστορία… Την Πασχαλιά τα κεριά που ανάβαμε στον Άγιο Κωνσταντίνο τα πηγαίναμε αναμμένα μέχρι το σπίτι. Με την καπνιά των κεριών σχεδιάζαμε σταυρό στο οριζόντιο κούφωμα της πόρτας, φωτίζαμε τις εικόνες μας. Αυτό για μας ήταν κάτι ιερό. Καθώς προσπαθούσαμε να φτάσουμε με τα αναμμένα κεριά στο σπίτι, παιδιά από άλλες γειτονιές προσπαθούσαν να τα σβήσουν. Ξέρεις τότε ποιοι μας βοηθούσαν; Οι Τούρκοι και μουσουλμάνοι φίλοι μας…» Χαμογέλασε λυπημένη. «Όμως οι φίλοι μας που προστάτευαν τους χριστιανούς γείτονές τους, μόλις εμείς μπαίναμε στα σπίτια μας , πήγαιναν σε άλλες γειτονιές για να σβήσουν τα κεριά των Ελλήνων».

«Εγώ δεν πιστεύω πως οι άνθρωποι είναι κακοί ,Νεβζάτ. Έχω φτάσει στα ογδόντα κι έχω καταλήξει σ` αυτή την άποψη. Ο άνθρωπος ούτε καλός  είναι ούτε κακός. Μέσα μας κρύβουμε και τον άγγελο και τον διάολο. Όποιον ξυπνήσουμε, όποιον θρέψουμε, αυτός κυριαρχεί στο πνεύμα μας. Αν η κυβέρνηση εκείνης της εποχής δεν ενστάλαζε μίσος στους πολίτες της, δεν θα γινόντουσαν αυτές οι κακίες, ο διάολος δεν θα κατέβαινε στους δρόμους, θα ζούσαμε αδελφωμένοι σ` αυτά τα εδάφη. Δεν έγινε· δεν ξέρω ποια λογική εξυπηρετούσε, αλλά έσπειραν διχόνοια, προφασίστηκαν τη θρησκεία, προφασίστηκαν το γένος, έχωσαν μίσος στη ζωή μας. Ξεκίνησε με το φόρο περιουσίας, συνέχισε με τα Σεπτεμβριανά γεγονότα και τελικά με το ζήτημα της Κύπρου το `64 μας έδιωξαν από τα χώματά μας. Το σπίτι μας είναι εδώ, οι τάφοι των προγόνων μας είναι εδώ, η ψυχή μας είναι εδώ, αλλά εμείς πήγαμε εξορία. Οριστική εξορία… Καλά, εμάς εξόρισαν, μας έδιωξαν και τι έγινε; Πολύ το χάρηκαν; Η χώρα γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη; Η πόλη είδε μεγάλη ακμή και ευημερία; Αντιθέτως, έγινε χειρότερα δυστυχώς. Θα είδες την απελπιστική κατάσταση του Ταρλάμπασι. Ξεχειλίζει η φτώχεια, η διαφθορά, η ξεδιαντροπιά κάθε είδους. Ένα αλλόκοτο πράγμα στην καρδιά της πόλης. Λες και κάποιος την καταράστηκε την αγαπημένη μου συνοικία. Αλλά αυτό θα είναι φυσικά το αποτέλεσμα, όταν διώξεις αθώους ανθρώπους από τον τόπο τους. Μπορεί κανείς να στηρίξει την ευτυχία του πάνω στη δυστυχία του άλλου;»

Λεωφόρος Ιστικλάλ / Istiklal Caddesi

Μια περιγραφή της λεωφόρου Ιστικλάλ στην Κωνσταντινούπολη ( απόσπασμα από το μυθιστόρημα του Αχμέτ Ουμίτ « Έγκλημα στο Πέραν» εκδόσεις Πατάκη )

... Ο εξώστης ήταν το ομορφότερο μέρος της ταβέρνας Φεραγέ. Όλη η λεωφόρος Ιστικλάλ ήταν κάτω από τα πόδια μας. Οι άνθρωποι που έρχονταν από κάθε γωνιά της πόλης, της χώρας, του κόσμου, περνούσαν μέσα από τα φώτα που εξέπεμπαν οι βιτρίνες των καταστημάτων… Κάθε βράδυ ανεξαιρέτως χωρίς να λιγοστεύουν ποτέ, περπατούσαν στην πιθανότατα πολυπληθέστερη λεωφόρο του κόσμου. Άνθρωποι κάθε φυλής, χρώματος, πολιτισμού, άντρες, γυναίκες πιασμένοι χέρι χέρι, τις περισσότερες φορές μεθυσμένοι, σπανίως νηφάλιοι, ως επί το πλείστον καλοντυμένοι, καμιά φορά ατημέλητοι, σχεδόν γυμνοί, καμιά φορά μες στα τσαντόρ, πότε πότε αφηρημένοι, συχνά εύθυμοι, σπανίως θυμωμένοι, καμιά φορά τραγουδώντας τον ύμνο της ποδοσφαιρικής τους ομάδας, όμως πιο συχνά διαμαρτυρόμενοι κατά της κυβέρνησης, καμιά φορά γεμάτοι ελπίδα, άλλη φορά απογοητευμένοι, άλλοτε να φιλιούνται, άλλοτε να χειροδικούν, δηλαδή ό,τι μπορεί να φανταστεί κανείς να κάνει η ανθρωπότητα, όλα περνούσαν από μπροστά μας. Ακόμη κι αν καθόταν κάποιος κάθε βράδυ στον εξώστη, ακόμη κι αν κάθε βράδυ παρακολουθούσε τον κόσμο , σίγουρα δε θα έπληττε. Γι` αυτό είχα επιλέξει εκείνο το μέρος. Για να δει η Ευγενία εκείνο το πολύχρωμο ανθρώπινο ποτάμι...

"ΊΜΒΡΟΣ, Το νησί της θλίψης" , Ντενίζ Καβουκτσούογλου

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ από το ΒΙΒΛΙΟ

…  - Συνεπώς για να αξιολογήσουμε το σήμερα θα πρέπει να ξέρουμε καλά την ιστορία. Ούτε Έλληνες ούτε Τούρκοι. Και οι άνθρωποι δυσκολεύονται να το αποδεχτούν αυτό.

-         Έχεις δίκιο . Το βασικό πρόβλημα των περισσότερων στην Τουρκία είναι αυτό! Χειραγωγούνται γιατί δεν ξέρουν σωστά την ιστορία.

-         Και στις δύο χώρες κυριαρχεί ο φόβος και οι άνθρωποι δεν μπορούν να λυτρωθούν από τα τραύματα του παρελθόντος. Είναι εύλογο βέβαια, αλλά αποτελεί πλέον πρόβλημα για τις δύο κοινωνίες.

-         Οι άνθρωποι δεν σκέφτονται σαν ανεξάρτητα άτομα· μιλούν εξ ονόματος της Ελλάδας ή της Τουρκίας. Αντί να κάνουν τον κόπο να ερευνήσουν, να διαβάσουν, να αμφισβητήσουν και να διαμορφώσουν δικές τους απόψεις, ασπάζονται τον λόγο του κράτους που διδάχθηκαν.

… Στη στήλη μου στην εφημερίδα Cumhuriyet έγραψα πολλές φορές ότι δεν είναι εφικτό να χαράξει κανείς μια γραμμή ανάμεσα στον εθνικισμό και τον ρατσισμό, διότι είναι έννοιες που συγκοινωνούν. Πρέπει να απαλλαγούμε από αυτές για να απελευθερωθούμε. Και πρέπει να ξεκινήσουμε με την κάθαρση των σχολικών βιβλίων από τον ρατσισμό, τον εθνικισμό και την εχθρότητα απέναντι στα άλλα έθνη. Μου φαίνεται αδύνατο να προσφέρουμε την κοινωνική συμβίωση στη βάση  ισοτιμίας στους Αρμένιους, Ρωμιούς, Άραβες, Κούρδους, Ρομά και Βόσνιους συμπολίτες μας, που έχουν κι αυτοί δικαιώματα στην επικράτεια όπου ζούμε όλοι μαζί, αν συνεχίσουμε να λειτουργούμε με γνώμονα τη γλώσσα μας, τη θρησκεία μας και τις φυλετικές μας ρίζες, ή αν συνεχίσουμε να θεωρούμε τη δική μας εθνική υπόσταση ανώτερη από τη δική τους…

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ στο κείμενο του Μπασκίν Οράν , διδάσκοντα στο Τμήμα Διεθνών Σχέσεων της Σχολής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Άγκυρας, με τίτλο « Η βιτρίνα της Ίμβρου και της Τενέδου»

«Όλα μα όλα όσα λέει η Έκθεση είναι δυστυχώς αλήθεια. Μάλιστα, τα όσα προτείνει για ητ δημιουργία μιας θελκτικής «βιτρίνας» είναι μεγάλο δώρο. Αυτά τα νησιά μπορούν να γίνουν η εισαγωγή στην ελληνοτουρκική φιλία, παράδειγμα για όλη την υφήλιο. Και να καθησυχαστούν οι Τούρκοι της Δυτικής Θράκης.

Όμως ο εισηγητής δεν γνωρίζει την Τουρκία. Δεν ξέρει ότι προσβαλλόμαστε λόγω εθνικισμού. Κάνει σωστά τη δουλειά σε λάθος χρόνο. Διότι κανείς δεν είναι διατεθειμένος να τον ακούσει.

Τώρα έχει σειρά η αμοιβαία έκθεση του Μισέλ Υνώ, με θέμα τα προβλήματα των μειονοτήτων στο ελληνοτουρκικό πλαίσιο. Ένόσω την  περιμένουμε, ας σημειώσουμε κι αυτό: σε τέτοια ζητήματα αμοιβαίων μειονοτήτων , η λύτρωση της μίας μειονότητας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη λύτρωση της άλλης. Αν οι Τούρκοι της Δυτικής Θράκης δεν ενώσουν τις δυνάμεις τους με τους Ρωμιούς της Τουρκίας οι δύο μειονότητες δε θα ησυχάσουν.

Ούτε οι δύο χώρες.»

«ΜΙΚΡΑΣΙΑ ,αγκαλιά και ξενιτιά», Κωστής Κεφαλάκης

Η Μικρά Ασία απορφανίστηκε από τους Έλληνές της. Μα οι αρχαιότητες, οι μνήμες, η Ιστορία μένουν εκεί. Όλα αυτά ντύνονται στο κρύο πέρασμα του χρόνου με την ελληνική ζώσα λαλιά, τη φωνή της Κρήτης, των παιδιών της! Συνδετικός κρίκος στερεός μπορεί να αποβούν οι αλαργεμένοι Κρητικοί στο συναπάντημα των πληγωμένων λαών. Τόσο αίμα έχυσαν, τόσα χρήματα ξόδεψαν Έλληνες και Τούρκοι. Τόσο πολύ τους κορόιδεψαν οι στρατοκράτες. Νισάφι πια! Η φωτεινή μέρα της ειρηνοφιλίας, της συναδέλφωσης λαών και πολιτισμών χαράζει. Κρητικοί της Μικρασίας σας χαιρετούμε!!!

 Ο συγγραφέας Κωστής Χατζηφωτεινός γράφει σχετικά :

«Από τη βιβλιοθήκη ΜΑΝΩΛΗ ΦΟΥΝΤΟΥΛΑΚΗ παρουσιάστηκε χθες στην Ελούντα το βιβλίο του δασκάλου Κωστή Κεφαλάκη: "ΜΙΚΡΑΣΙΑ αγκαλιά & ξενιτιά". Η εκδήλωση μου έδωσε την ευκαιρία να γνωρίσω και να εκτιμήσω το συγγραφέα του, για την εξαιρετική του δουλειά και για την προσωπική του υπέρβαση που τον έκανε να βλέπει από ψηλά και χωρίς εθνικά γυαλιά τις συγκλονιστικές ιστορίες των Τουρκοκρητικών και των Μικρασιατών που περιγράφει. Στο κεφάλαιο ΜΙΛΗΤΟΣ - ΔΙΔΥΜΑ - ΠΡΙΗΝΗ είδα με έκπληξη μια μεγάλη αναφορά στο βιβλίο μου "Νισάφι πια", στο μικρασιάτικο σπίτι του πατέρα μου καθώς και στον Τουρκοκρητικό φίλο μου Μπιλάλ που γνώρισε επίσης και ο Κωστής Κεφαλάκης. Στο 516 σελίδων βιβλίο του υπάρχουν πολλές έγχρωμες φωτογραφίες των τόπων και των ανθρώπων, που γνώρισε στα πολλά ταξίδια του στην Τουρκία, και ένα χρήσιμο γλωσσάρι.»

( https://www.facebook.com/k.hatzifotinos )

"Ίμβρος , το νησί της θλίψης", Ντενίζ Καβουκτσούογλου

Απόσπασμα  της συνέντευξης του Τζενγκίζ Ουρφαλίογλου

 ( σελ. 202- 203 )

Ο συγγραφέας:

« Κύριε Τζενγκίζ, η κοινή ιδιαιτερότητά σας με τον Γιουσούφ είναι ότι κατάγεστε από την Αντιόχεια. Έστω και σε διαφορετικές χρονικές εποχές, ζήσατε σε μια κοινωνία που απαρτιζόταν από ανθρώπους με διαφορετικές θρησκείες, δόγματα και εθνότητες, σε μια πολυπολιτισμική πόλη. Άραβες, Αρμένιοι, Συροχαλδαίοι, Τούρκοι ,σουνίτες, αλεβίτες, ορθόδοξοι, γρηγοριανοί, καθολικοί ήταν οι γείτονες και οι φίλοι σας. Σίγουρα αυτό έπαιξε μεγάλο ρόλο στη δημιουργία σχέσεων φιλίας με τους Ρωμιούς στο Γλυκύ. Κι εγώ γεννήθηκα στο Τσιχανγκίρ στην Πόλη και πέρασα τα νιάτα μου στο Μόδι. Είχα πολλούς Ρωμιούς, Εβραίους, Αρμένιους  φίλους. Το ίδιο ισχύει και για μένα. Και για τους δυο μας, πρωτεύουσα σημασία έχει ο «καλός άνθρωπος». Το να είσαι «καλός άνθρωπος» είναι ιδιότητα ανεξάρτητη από τα θρησκευτικά πιστεύω και τις εθνοτικές καταγωγές.»

Τζενγκίζ Ουρφαλίογλου:

« Έχετε δίκιο. Εγώ γεννήθηκα και μεγάλωσα στη λεωφόρο Σαράι της Αντιόχειας. Είχαμε πολλούς Αρμένιους φίλους, ορθόδοξους, καθολικούς και Εβραίους γείτονες. Δεν ξέραμε καν ποιος ήταν τι. Ο άνθρωπος ήταν άνθρωπος. Οι Εβραίοι το Σάββατο δεν άπλωναν χέρι στη φωτιά. Με φώναζαν και πήγαινα να τους ζεστάνω το φαγητό. Με τους φίλους πηγαίναμε στην εκκλησία, ακούγαμε τη λειτουργία. Εκεί λένε τον παπά Αμπούνα στα αραβικά, δηλαδή «πατέρα». Κι εγώ έτσι τον αποκαλούσα. Όπως είπατε, είχαμε διαφορετικό πολιτιστικό υπόβαθρο. Ήμασταν πάντα ανοικτοί στις διαφορετικές θρησκείες και διαφορετικές γλώσσες. »

" ΙΜΒΡΟΣ , Το νησί της θλίψης" , Ντενζ Καβουκτσούογλου

«Μοναδικό τους φταίξιμο το ότι ήταν Ρωμιοί».

Αυτό είναι το συμπέρασμα του Τούρκου συγγραφέα Ντενίζ Καβουκτσούογλου για τους κατοίκους της Ίμβρου, που τα μέτρα του κράτους με αφορμή το Κυπριακό, έκαναν το βίο τους αβίωτο και αναγκάσθηκαν από τη μια μέρα στην άλλη, να εγκαταλείψουν το νησί τους, να εγκαταλείψουν τα πάντα, τη γη, τα ζώα τους, το σπίτι τους, τα έπιπλα και τα ρούχα τους για να αναζητήσουν αλλού την "επόμενη μέρα".

Πρόκειται για ένα πόνημα που εξωτερικεύει το δράμα, απεικονίζει τον πόνο, αποκτά δε πρόσθετη σημασία, όταν, όπως το συγκεκριμένο, φέρει την υπογραφή Τούρκου συγγραφέα. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου) 

ΑΖΙΖ ΝΕΣΙΝ

ΑΖΙΖ ΝΕΣΙΝ

 Ο Αζίζ Νεσίν ήταν Τούρκος σατιρικός συγγραφέας και πολιτικός ακτιβιστής. Ένας από τους πιο γνωστούς λογοτέχνες της Τουρκίας διεθνώς κι ένα από τα πιο φωτεινά μυαλά της γειτονικής χώρας.

 Ο ποιητής αφιέρωσε τη ζωή και το έργο του σε μια ανειρήνευτη σύγκρουση με τις εκάστοτε δικτατορικές εναλλαγές της Τουρκίας και στο τέλος της ζωής του το φανατικό ισλαμισμό. Υπερασπίστηκε πάντα την ελευθερία στην κριτική, αλλά και τη σύνδεση της κριτικής με την πράξη του αγώνα και το αριστερό κίνημα. Η δημοσιογραφική του πορεία, η πολιτική του σάτιρα, τα θεατρικά του έργα και το συνολικό συγγραφικό του έργο αντιμετωπίστηκαν με λογοκρισία, φυλακίσεις, επικήρυξη και απόπειρες δολοφονίας.

 Φιλολογικό ψευδώνυμο του Μεχμέτ Νουσρέτ Νεσίν (Αζίζ ήταν το όνομα του πατέρα του). Γεννήθηκε στη Χάλκη της Κωνσταντινούπολης στις 20 Δεκεμβρίου του 1915. Παιδί μιας φτωχής μικροαστικής οικογένειας, έμεινε ορφανός σε πολύ μικρή ηλικία. Αποφοίτησε από το Στρατιωτικό Λύκειο Kuleli (1935), τη Στρατιωτική Ακαδημία (1937) και τη Στρατιωτική Σχολή Φυσικομαθηματικών Σπουδών (1939). Φοίτησε, επίσης, για δύο χρόνια στη Σχολή Καλών Τεχνών.

Υπηρέτησε ως αξιωματικός για αρκετά χρόνια, όμως το 1945 απομακρύνθηκε από τον στρατό με την κατηγορία της κατάχρησης καθήκοντος και εξουσίας. Έκτοτε, στρέφεται στη λογοτεχνία και τη δημοσιογραφία. Το 1944, δημοσιεύει τα πρώτα του ποιήματα και διηγήματα στο περιοδικό Milliyet, ενώ παράλληλα αρθρογραφεί στις εφημερίδες Yenigun, Karagoz και Tan (1944-45). Λίγο αργότερα εκδίδει το περιοδικό Cumartesi, και, σε συνεργασία με τον γνωστό πεζογράφο Σαμπαχατίν Αλί, εκδίδει την εβδομαδιαία σατιρική εφημερίδα Marcopasa (1946-47), στην οποία σατίριζε τόσο την πολιτικοκοινωνική ζωή της Τουρκίας, όσο και τους πολιτικούς ηγέτες. Η σάτιρά του και ο σαρκασμός του προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις από τους αντιπάλους του, η κυκλοφορία της εφημερίδας του απαγορεύτηκε και ο ίδιος εξορίστηκε στην Προύσα για ένα χρόνο (1947). Ωστόσο, ο Νεσίν συνέχισε τον αγώνα του με την ίδια μαχητικότητα επιμένοντας να εκδίδει την εφημερίδα με διαφορετικούς τίτλους (Malumpasa, Merhumpasa, Ali Baba, Bizimpasa και Hur Markopasa).

Η προοδευτική του δράση, οι δημοκρατικές του ιδέες και τα σατιρικά του σχόλα για τους πολιτικούς ηγέτες και την κοινωνική ζωή της Τουρκίας τον οδήγησαν πολλές φορές σε σύγκρουση με το καθεστώς. Μετά από τη δημοσίευση ενός άρθρου στην εφημερίδα Tan, το 1945, στο οποίο ασκούσε έντονη κριτική στο πολιτικό καθεστώς, τα γραφεία της εφημερίδας κάηκαν από παρακρατικούς και στρατιωτικούς, ενώ ο ίδιος διώχτηκε πολιτικά. Για τους ίδιους λόγους δικάστηκε και οδηγήθηκε πολλές φορές στη φυλακή: το 1945, για τη δημοσίευση ενός φυλλαδίου με τίτλο "Πώς να ιδρύσετε ένα κόμμα, διαλύοντας ένα άλλο", το 1948, για την κυκλοφορία του δεύτερου βιβλίου του, που περιλάμβανε άρθρα και σχόλια για την τουρκική αλλά και για τη διεθνή πολιτική κατάσταση, το 1949, μετά τη δίωξη που άσκησαν εναντίον του για δυσφήμιση η βασίλισσα της Αγγλίας, ο Σάχης του Ιράν και ο βασιλιάς της Αιγύπτου, και το 1951, μετά την κυκλοφορία δύο άλλων περιοδικών που εξέδωσε, του Bastan και Yeni Bastan.

"ΙΜΑΡΕΤ"- " İMARET"

Το "Ιμαρέτ" του Γιάννη Καλπούζου κυκλοφόρησε και στα τουρκικά.

imaret
 Yannis Kalpouzos
Kategori: YETİŞKİN - Kurgu - Genel 
Yayın Tarihi: YAKINDA
Sayfa: 552
Çevirmen: Elif Subaş


Kitap Hakkında

 1854 Arta. İki çocuk; biri Yunan, biri Türk. 

Aynı gece doğup kaderleri doğumlarıyla birbirine bağlanırken Arta’da saat kulesinin altında üç millet, üç kültür toplanır: Yunanlar, Türkler ve Yahudiler. İmarette herkesin bir yeri vardır: İki dost, gizemli bir cinayet, küçük Yunanistan, Osmanlı İmparatorluğu, çatışmalar, birliktelikler, Ramazan, hamam, Karagöz, acı tatlı hayat... 

Ve 1881 yılından sonra şehir terk edilirken dostları Türkleri arayan Yunanlar.

"ΑΪΒΑΛΙ" , SOLUP

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ

 

... Όμως αυτό που νιώθουμε για την πατρίδα , αυτό που έψαχνα, στη Μυτιλήνη το βρήκα.Στο πάνω κάτω της Ερμού.Στα όμορφα σπίτια με την τριανταφυλλιά την πέτρα απ` τα νταμάρια του Σαρμουσάκ , απέναντι. Στον τουρκομαχαλά και στα προσφυγόσπιτα της Πάνω Σκάλας που, όποτε βρίσκομαι στο νησί , τη μετράω για γειτονιά μου. Το βρήκα στα δάση και στα σβησμένα ηφαίστεια της Λέσβου. Στο μελτέμι και στη γαλήνη, στους κόλπους και στις αλυκές, στους ελαιώνες και στις ρεματιές,στους καφενέδες και στα καλοχτισμένα χωριά, στον παράδεισο της κυρα-Ειρήνης και στο γλυκό της κολοκυθάκι,εκεί κοντά στον Άγιο Δημήτρη...

... Εχθές είχε παρέλαση. Παρά έναν χρόνο,εκατό από την απελευθέρωση του νησιού από τους εθνικούς μας εχθρούς, τους Τούρκους.

Όλοι οι λαοί έχουν έναν μεγάλο ,κακό εχθρό.Κι αν δεν έχουν ,πρέπει να τον εφεύρουν.

Να τον δείξουν, να τον διδάξουν στα σχολεία.Γιατί πού ξέρεις... θα μεγαλώσουν τα παιδιά, μπορεί να δούνε άλλους να φταίνε για τα στραβά της ζωής τους...

...Κι έφτασε η στιγμή που μετρήσανε τον ανθρώπινο πόνο όπως μετράνε οι κρεατέμποροι τα γελάδια: Πάνω από δύο εκατομμύρια ξεχωριστές τραγωδίες. Νεκροί αμέτρητοι.Σχεδόν ενάμισι εκατομμύριο βίαια διωγμένοι Ρωμιοί πρόσφυγες. Κάπου πεντακόσιες χιλιάδες μουσουλμάνοι "ανταλλαγμένοι".Κανείς δεν τους ρώτησε.Παρέλαση από τραγωδίες. Ένας ασύλληπτος κατατρεγμός. Μια φούγκα από αμέτρητες απεγνωσμένες φωνές. Ελάχιστες από αυτές αποτυπώθηκαν σε βιβλία. Αρκετές πάλι - άλλοτε σαν παραμύθια και άλλοτε σαν εφιάλτες - τις άκουσαν παιδιά κι εγγόνια. Με τον καιρό λησμονιούνται , χάνονται κι αυτές. Συναντιούνται μ` εκείνες που δε μαθεύτηκαν ποτέ...

"ΣΜΥΡΝΗ ΜΟΥ ΑΓΑΠΗΜΕΝΗ"

"ΣΜΥΡΝΗ ΜΟΥ ΑΓΑΠΗΜΕΝΗ"
 ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

Από το ομώνυμο βιβλίο της Μιμής Ντενίση με το κείμενο του θεατρικού έργου

ΧΑΛΙΛ: Θα πάω στον στρατό. Ζητάνε κι άλλους για τον πόλεμο.
ΦΙΛΙΩ:Εμείς φτάσαμε μέχρι τον Ραχμί, είπαμε είσαι άρρωστος για να μην πολεμήσεις.
ΧΑΛΙΛ: Ντρέπομαι που το καταδέχτηκα. Μα είχα τους λόγους μου... έβανα τη δουλειά μου εδώ πάνω από όλα. Μα τώρα...
ΦΙΛΙΩ: Τώρα τον χάνετε τον πόλεμο...
ΧΑΛΙΛ: Γι` αυτό θα πάω. Δεν πάω για τη νίκη, πάω για την έρμη την πατρίδα μου που καταρρέει. Δεν πρέπει να την αφήκουμε να εξευτελιστεί.
ΦΙΛΙΩ: Δεν σε καταλαβαίνω.
ΧΑΛΙΛ: Γιατί; Εσείς αγαπάτε πολύ την πατρίδα σας.
ΦΙΛΙΩ: Φυσικά.
ΧΑΛΙΛ: Μα έχετε δύο πατρίδες. ετούτη που γεννηθήκατε και τη Μεγάλη που ονειρεύεστε: την Ελλάδα. Εμείς έχουμε μόνο μία: αυτήν εδώ.
ΦΙΛΙΩ: Πώς γίναμε έτσι;Ζούσαμε τόσο μονιασμένοι...πώς αλλάξανε όλα τόσο ξαφνικά;
ΧΑΛΙΛ: Άλλοι τ` αλλάξανε. Αυτοί που μοιράζουνε τις χώρες και ξαναζωγραφίζουνε τους χάρτες.
    

«Πες μου την ιστορία σου».

Κείμενο της Νεφέλης Καραθανασοπούλου από το 9ο Γυμνάσιο Πατρών, που βραβεύθηκε στο 19ο μαθητικό διαγωνισμό της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόφυγες (2013-2014), με θέμα «Πες μου την ιστορία σου».

«Πάνε κι έρχονται καράβια
φορτωμένα προσφυγιά
βάψαν τα πανιά τους μαύρα
τα κατάρτια τους μαβιά.

Πού να βρίσκεται ο πατέρας
ψάχνει η μάνα για παιδιά
μας εσκόρπισε ο αγέρας
σ” άλλη γη σ” άλλη στεριά».

Αυτό το τραγούδι μου έλεγε θεατρικά, με πολλές παύσεις, η Μικρασιάτισα προγιαγιά Ουρανία. Παύσεις γεμάτες πόνο και εγώ παιδί την άκουγα και με την άκρη του ματιού μου έβλεπα τον σοβαρό, αμίλητο, παππού Βασίλη, να δακρύζει και να καμαρώνει την μάνα του για την δύναμη της.

Συχνά άκουγα στο σπίτι μας τη λέξη ‘‘πρόσφυγας’’. Η κουζίνα μας πάντα μύριζε ιδιαίτερα. Κύμινο, βούτυρο, κουκουνάρια και διάφορα μπαχάρια ήταν και είναι οι πρωταγωνιστές του κυριακάτικου φαγητού, όπως τα σουτζουκάκια και ο σαπουνέ χαλβάς του παππού, το γλυκό που φτιάχνουν οι άνδρες. Τα Χριστούγεννα και το Πάσχα εμφανίζονται πάντα στο τραπέζι μας τα μοσχοβολιστά κουλουράκια, έχοντας την σφραγίδα με τον δικέφαλο αετό, την οποία η μάνα φρόντισε να ανατυπώσει από μια παλιά σφραγίδα της γιαγιάς. Και στο κέντρο τους… το χαρακτηριστικό γαρούφαλλο.

Κάποτε ρώτησα με παιδική αφέλεια τον παππού, «Παππού ποια είναι η Σμύρνη, η πατρίδα σου; Tι θα πει πρόσφυγας;»

Γεμάτος υπερηφάνεια, θυμάμαι, μου απάντησε ότι είναι πρόσφυγας από την Μικρά Ασία, μια πατρίδα με ιδιαίτερο πολιτισμό και σπουδαία ιστορία.

«Ξεριζωθήκαμε από εκεί και γίναμε πρόσφυγες. Όλα ξεκίνησαν το 1922. Ο πατέρας μου, ο Μιχάλης, στρατιώτης στον ελληνικό στρατό, ζει την καταστροφή και παίρνει απολυτήριο στον Σαγγάριο προκειμένου να φύγει από την κόλαση του πολέμου, λέγοντας ψέματα ότι είναι μεγαλύτερος. Τα αδέλφια του, Λευτέρης και Βασίλης, εθελοντές στον πόλεμο, εξαφανίστηκαν, ενώ τα ίχνη ενός ακόμη αδελφού και της αδελφής του, χάθηκαν στον πανικό γιατί δεν γύρισαν ποτέ στο πατρικό σπίτι. Η οικογένεια τους βρήκε μετά από χρόνια. Ο πατέρας μου, ο Μιχάλης, βρέθηκε με τους γονείς του στην Χίο και μετά στον Πειραιά για να καταλήξουν στην Πάτρα. Εδώ τους δόθηκε κλήρος γης για να ξεκινήσουν μια νέα ζωή στον τρίτο προσφυγικό συνοικισμό Πατρών.»

Σε αυτόν τον τόπο, την Πάτρα, ένα μικρό κοριτσάκι που του άρεσε να παίζει κουτσό, η Ουρανία, έμελλε να γίνει η γυναίκα του στα δεκάξι της χρόνια. Μικρασιάτισσα και αυτή, με βάσανα από μικρή, ζει στην Πάτρα με την θεία της Ελένη. Ο πατέρας της, μεσίτης καπνού, χάθηκε σε ταξίδι προς την Πόλη, ενώ η μάνα της πέθανε δυο μέρες πριν την καταστροφή. Η θεία Ελένη την παίρνει από το χέρι και πάνε στο λιμάνι. Η Ελένη, ψηλή, ξανθιά γαλανομάτα, γυναίκα αριστοκρατική, ξυρίζει τα φρύδια της, μουτζουρώνει το πρόσωπο για να δείχνει άσχημη και γριά, ώστε να ξεφύγει από την βιαιότητα του τουρκικού όχλου.

Θεία και ανιψιά καταφέρνουν να έρθουν στην Ελλάδα και στριμώχνονται στο σπίτι της θείας Ελπινίκης, στα προσφυγικά. Η Ελένη, δούλεψε μοδίστρα και έδωσε όλη της τη ζωή στην Ουρανία. Έμεινε ανύπαντρη, κρατώντας την υπόσχεση που είχε δώσει στην αδελφή της, η οποία πεθαίνοντας της είχε πει «να προσέχεις το παιδί μου». Ένα φτωχό δωμάτιο, πάντα καθάριο και περιποιημένο, ήταν το σπίτι της. Μόνη της το είχε βάψει ροζ, σύμβολο ίσως των χαμένων κάπου στην Σμύρνη νιάτων της. Και η πόρτα με τα τρία ασβεστωμένα σκαλοπάτια και γύρω τα λουλούδια… Μια πόρτα και ένα παράθυρο μόνο, αλλά τόσο φωτεινό όπως ήταν και η ίδια, σαν η αγριότητα και η φρίκη του πολέμου να μην ακουμπήσαν το ροδαλό του σώματος και της ψυχής της.

Εσύ γιαγιά, ρώτησα κάποτε την προγιαγιά Ουρανία, ποια εικόνα, ποια ανάμνηση φέρνεις στο μυαλό σου από την Σμύρνη;

«Μου στοίχισε πάνω από όλα το ότι δεν μπόρεσα να πάρω μια φωτογραφία της μάνας μου. Αυτός θα ήταν ο θησαυρός μου. Δυο χαρταβέλες μόνο, κρίκοι στα αυτιά της Ελένης, ήταν το μόνο που φέραμε από εκεί. Δυο μέρες κρυβόμασταν στο νεκροταφείο, στον τάφο της μάνας μου, μαζί με άλλους Έλληνες, καίγοντας για να ζεσταθούμε ακόμα και τους ξύλινους σταυρούς από τους τάφους. Έτσι έχασα την φωτογραφία της μάνας… Όταν γύρισα να πάρω τη φωτογραφία της από το σταυρό, αυτός δεν υπήρχε. Η μάνα πέθανε και εγώ μόνη χωρίς τίποτα δικό της.

Και οι μπόγοι στο λιμάνι παιδί μου… Οι μπόγοι που γέμιζαν την αποβάθρα και έμειναν χωρίς τους ιδιοκτήτες τους που χάνονταν στην θάλασσα. Μια θάλασσα κόκκινη που γέμιζε πτώματα. Βοήθεια από πουθενά. Τα ευρωπαϊκά πλοία στο λιμάνι, μοναδική ελπίδα σωτηρίας για τους Έλληνες, έκοβαν και χτυπούσαν τα απελπισμένα χέρια που αγγιστρώνονταν στα καράβια.

Και εδώ μετά στην Ελλάδα τζεφτέδες και τουρκόσποροι… φτώχεια, εκμετάλλευση και κατακραυγή. Δούλεψα από μικρή, δέκα χρόνων γάζωνα! Πάντα με τον φόβο του επιστάτη που θα με μάλωνε και κυρίως θα μου έκοβε μερικές δεκάρες από το μισθό μου. Αλλά το πιο οδυνηρό για μένα ήταν το ότι δεν με φώναζαν με το όνομά μου, αλλά «προσφυγάκι». Αυτό με σημάδεψε και ποτέ δεν το ξεπέρασα…»

Σωτηρία για την προγιαγιά ήταν ο γάμος. Ο Μιχάλης, σιδηροδρομικός υπάλληλος, μισθωτός, προνόμιο μεγάλο για την εποχή εκείνη, ήταν σπουδαία τύχη για την Ουρανία. Απόφοιτος μάλιστα της Ευαγγελικής Σχολής της Σμύρνης, μιλούσε άπταιστα τα Γαλλικά και η μόρφωσή του μαζί με τον μισθό του της διασφάλιζαν το μέλλον της, παρά τη μεταξύ τους διαφορά ηλικίας. Έκαναν πέντε παιδιά στα οποία η γιαγιά Ουρανία ήταν ιδιαίτερα δοτική έως καταπιεστική, αγκιστρωμένη πάνω τους γιατί ποτέ δεν ξεπέρασε την δική της ορφάνια και τον πόνο του ξεριζωμού.

Το ότι μιλάω πιο πολύ για την ιστορία της προγιαγιάς Ουρανίας δεν σημαίνει ότι ο παππούς Μιχάλης δεν είχε βιώσει τη φρίκη της καταστροφής. Στρατιώτης στο μικρασιατικό μέτωπο άφησε σε αυτό την ψυχή του γεμάτη βίαιες εικόνες. Η οργή των Τσετών, ο τρόμος που προκαλούσαν, τα διαμελισμένα σώματα και η ματαιότητα ενός πολέμου που ξεκίνησε νικηφόρος και λυτρωτικός για να καταλήξει εκεί που καταλήγει κάθε πόλεμος… Οι κραυγές των συντρόφων «Που πάμε; ας γυρίσουμε πίσω…», έμειναν χαραγμένες στην μνήμη του. Δεν ήθελε να μιλάει ο παππούς για αυτά, δεν άντεχε να μιλάει. Κι όμως δεν μπορούσε πάντα να κουμαντάρει τον πόνο των αναμνήσεων και το δάκρυ συχνά κυλούσε από τα μάτια του ανεξέλεγκτο.

Εγώ η Νεφέλη είμαι απόγονος προσφύγων. Μακρινή πατρίδα μου η Σμύρνη. Δεν έχω πάει ποτέ σε αυτήν την πόλη με την τεράστια ιστορία που είναι παρούσα στην ζωή μου. Θα ήθελα να την επισκεφθώ σαν τόπο προσκυνήματος για να τιμήσω τους προγόνους μου. Η προγιαγιά μου Ουρανία σε προχωρημένη ηλικία, ογδόντα χρόνων, έκανε το όνειρο της πραγματικότητα και επέστρεψε στην Σμύρνη. Δεν βρήκε φυσικά το σπίτι της αλλά ούτε δυστυχώς και της αναμνήσεις της. Τίποτα πια δεν ήταν ίδιο!! Το μόνο που της έμενε να κάνει ήταν να προσκυνήσει τα ΜΑΤΩΜΕΝΑ ΧΩΜΑΤΑ… και να πάρει μαζί της μια χούφτα απ’ αυτά ως ενθύμημα μιας πατρίδας που ποτέ δεν λησμόνησε.

Η μάνα μου, που φέρει το όνομα της προγιαγιάς Ουράνιας, με κοιτάζει αυτή την ώρα που γράφω και δακρυσμένη μου λέει «Η Σμύρνη Νεφέλη είναι για εμάς ένας πόνος βουβός που απλά τον κουβαλάς. Για πόσες γενιές άραγε;…»

ΑΪΒΑΛΙ, Soloúp

Συγραφέας: Soloúp

Το πρώτο μεγάλο graphic novel του Έλληνα κομίστα κυκλοφόρησε.

Όποιος έχει πατήσει το πόδι του στη Λέσβο, έχει εντυπωσιαστεί από την εγγύτητα της απέναντι, ασιατικής ακτής. Χαζοπίνοντας  το ποτό σου στο λιμανάκι της Σκάλας Συκαμινιάς, φαντάζεσαι πως με δυο απλωτές, βγήκες αντίκρυ.

Ο Soloúp, γελοιογράφος και δημιουργός κόμικς για τον εγχώριο Τύπο, βρέθηκε κατ’ επανάληψη στη Λέσβο –αν όχι γι’ άλλο λόγο, χάρη των σπουδών του στο τμήμα Πολιτισμικής Επικοινωνίας και Τεχνολογίας του πανεπιστημίου Αιγαίου. Το στενό μπουγάζι που χωρίζει τη Μυτιλήνη από το Αϊβαλί το πέρασε κι αυτός και, όπως όλοι όσοι έκαναν το ίδιο ταξίδι με τα βαποράκια της γραμμής, απόρησε: Πώς χώρεσαν τόσοι ποταμοί δακρύων σε τόσο λίγη θάλασσα; Πότε πρόφτασαν να ξετυλιχτούν τόσες ανθρώπινες τραγωδίες σε μια απόσταση που το βλέμμα την κάνει σε κλάσματα δευτερολέπτου;

Τις ιστορίες τεσσάρων από τους χιλιάδες που η μοίρα τούς παρέσυρε ανεπιστρεπτί στο διάβα των μεγάλων ιστορικών γεγονότων που συντάραξαν την περιοχή, της Μικρασιατικής καταστροφής και της συνθήκης της Λοζάνης, επέλεξε να διηγηθεί ο κομίστας. Στόχος του να διαφυλάξει τη μνήμη ανθρώπων και γεγονότων, και με τον τρόπο του να συνεισφέρει στο «δέντρο» της γνώσης.

Οι τέσσερις ήρωες του «Αϊβαλί», τρεις Έλληνες κι ένας Τούρκος, ο Φώτης Κόντογλου, ο Ηλίας Βενέζης, η Αγάπη Βενέζη-Μολυβιάτη και ο Αχμέτ Γιορουλμάζ, όλοι τους με καταγωγή από τη μικρασιατική πόλη, ζωντανεύουν με την πένα του Soloúp και αφηγούνται ο καθένας τη δική του δραματική ιστορία. Μια ιστορία με πολλές αρχές και χωρίς ορατό τέλος.

Εκδόσεις: Κέδρος

Ο συγγραφέας

Ο Soloúp έχει σπουδάσει Πολιτικές Επιστήμες στο Πάντειο Πανεπιστήμιο (Αθήνα) και είναι διδάκτωρ του τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας κι Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου (Μυτιλήνη). Με γελοιογραφίες, κόμικς, comic strips (αλλά και με εικονογραφήσεις, γελοιογραφικά φωτομοντάζ και άρθρα σχετικά με τα σκίτσα) έχει εργαστεί σε αρκετές εφημερίδες και περιοδικά όπως Το Ποντίκι, Το Βήμα της Κυριακής, Goal news, Βαβέλ, Γαλέρα, Ως3, Σχεδία, και αλλού.

Εκτός από τις εκδόσεις Κέδρος, έχει ακόμα συνεργαστεί με τους εκδοτικούς οίκους Πατάκη, Futura, Μεταίχμιο, ΚΨΜ, Στρατής, Τόπος, και άλλους, όπως και με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο . Μέχρι σήμερα έχει εκδώσει 13 άλμπουμ με γελοιογραφίες και κόμικς, ενώ το 2012 κυκλοφόρησε η διατριβή του Τα Ελληνικά Comics, η πληρέστερη μέχρι σήμερα έρευνα για την ιστορία και την εξέλιξη των ελληνικών εικονογραφηγημάτων.
Το Αϊβαλί είναι το πρώτο του μεγάλο graphic novel.

ΠΗΓΗ: TURKISH GREEK NEWS