Το χρονικό των δέκα ημερών-Μια ανθρώπινη στιγμή του Μικρασιατικού πολέμου.
Άρθρο της Ελίνας Γαληνού

Πριν μερικά χρόνια, είχα γνωρίσει την μαρτυρία της αδελφής του Ηλία Βενέζη μέσα από την επανέκδοση του βιβλίου "Το χρονικό των δέκα ημερών-Αϊβαλί 1922". Ήταν τότε που η κοινή γνώμη είχε θορυβηθεί έντονα από εκείνο το βιβλίο της Ιστορίας, όπου ο "συνωστισμός" του Μικρασιατικού Ελληνισμού το 22, έμοιαζε ν΄απαξιώνει μια γενοκτονία της οποίας τα επιζώντα θύματα, είχαν παλέψει χρόνια για να αναγνωριστεί. Το βιβλίο αυτό της Αγάπης Μολυβιάτη Βενέζη, φώτιζε συμπληρωματικά μια άλλη πλευρά του πολέμου εκείνου που μας είχε περιγράψει ο αδελφός της, μέσα από το "Νούμερο 31328". Και των δύο το έργο όμως, εμπλουτίζει την ιστορική μας γνώση παρέχοντας σημαντικές πληροφορίες που μόνο οι αυτόπτεις μάρτυρες μιας ιστορίας, μπορούν να διαθέτουν.

Τα δύο αυτά αδέλφια, βρέθηκαν μέσα στη δίνη του Μικρασιατικού πολέμου εντελώς αιφνίδια. Ο δεκαοκτάχρονος Ηλίας στην προσπάθειά του να ξεφύγει από την υποχρεωτική στράτευση, συλλαμβάνεται και στέλνεται στα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας που είχε δημιουργήσει ο Κεμάλ, τα γνωστά "Αμελέ Ταμπουρού" 

 . Μαζί με τον Ηλία, συνελήφθησαν περίπου 3000 άντρες στο Αϊβαλί, που ακολούθησαν τις δραματικές πορείες θανάτου του κεμαλικού στρατού για να καταλήξουν αιχμάλωτοι της καταναγκαστικής εργασίας για ενάμιση χρόνο. Η αδελφή του Αγάπη, ένα κορίτσι ως τα χτες άβγαλτο στη ζωή, υπακούει σ΄ένα ηρωικό ξύπνημα που την υποκινεί να μπει στην περιπέτεια αναζήτησης του αδελφού της. Φεύγει από το σπίτι της και τρέχει στο άγνωστο με βάρκα την ελπίδα, υπερτιμώντας τις δυνάμεις της και υποτιμώντας ίσως, το μέγεθος του κινδύνου. Με τη σύλληψη του Ηλία, άρχισε και ο δικός της αγώνας, αλλά με δεδομένα πολύ αποθαρρυντικά. Όταν όλα μοιάζουν να έχουν χαθεί, ο από μηχανής Θεός της εμφανίστηκε στο πρόσωπο ενός Τούρκου αξιωματικού, του Κεμαλεντίν. Ο Κεμαλεντίν, ένας άνθρωπος ορκισμένος να εκδικηθεί για τον χαμό της οικογένειάς του όποιον Έλληνα βρεθεί στο δρόμο του, συναντώντας την Αγάπη, μετατρέπεται σε φύλακα άγγελό της.Της συμπαρίσταται σαν πραγματικός αδελφός, την κρύβει στο σπίτι του, αναζητεί πληροφορίες για την τύχη του Ηλία και στο τέλος, αψηφώντας τους κινδύνους, τη βοηθάει να διαφύγει μαζί με τον πατέρα της προς τις ελληνικές ακτές...Τελειώνοντας η ιστορία, αφήνει ένα κενό στον αναγνώστη, για το τι απόγινε ο ευγενικός Κεμαλεντίν...Δεν έμαθε γι΄αυτόν κανένας, ούτε η Αγάπη...Έμεινε μόνο η ανάμνησή του και τα "Γράμματα χωρίς παραλήπτη" που του έγραφε, αναβιώνοντας τη μορφή του νοερά...

Αυτή η ιστορία, εκτός από ρομαντική και νοσταλγική, είναι μια νίκη της ανθρωπιάς απέναντι στον παραλογισμό του πολέμου, μια τραγική πραγματικότητα και συνάμα, ένα όμορφο παραμύθι. Μέσα σ΄εκείνες τις δραματικές ώρες, όπου κάθε αίσθημα βυθίζεται στο χωνευτήρι του κανιβαλισμού, ξεπροβάλλει η αίγλη του ψυχικού μεγαλείου και ηρωισμού, αναδεικνύοντας το μοναδικό φως, που κάπως σκεπάζει τα στίγματα της θηριωδίας. Το "Χρονικό των δέκα ημερών" εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1981 και έλαβε το Α΄Βραβείο Ειρήνης και Φιλίας Ιπεκσί και επίσης, το Α΄Βραβείο της Εστίας Νέας Σμύρνης. Η συγγραφέας Αγάπη Βενέζη-Μολυβιάτη και μητέρα του τ. υπουργού και πρέσβυ επί τιμή Πέτρου Μολυβιάτη, γεννήθηκε στο Αιβαλί  και πέθανε στην Αθήνα, το 1995. Παντρεύτηκε στον συμπατριώτη της Γιώργο Μολυβιάτη και απέκτησε δύο γιούς, τον Πέτρο και τον Αντώνη, ενώ παράλληλα δημιούργησε ένα πλούσιο ποιητικό και λογοτεχνικό έργο.  

Η παρουσίαση αυτού του βιβλίου πρόσφατα στο Μουσείο της Πόλεως των Αθηνών, μαζί με άλλα συναφή έργα των εκδόσεων του Ελληνικού Ιδρύματος Ιστορικών Μελετών που αναφέρονται στον Μικρασιατικό Πόλεμο, και την ιστορία των ελληνικών πληθυσμών της εγγύς Ανατολής, τεκμηριώνουν εμπεριστατωμένα τα λόγια της νεαρής Αγάπης όπου "όσα και αν γραφτούν ποτέ, ίσως να μην είναι αρκετά για να περιγράψουν τον πόνο της εποχής εκείνης.."

Πράγματι, δεν είναι ποτέ αρκετά τα στοιχεία για να συνθέσουν την ιστορική αλήθεια. Τα ντοκουμέντα, τα αρχεία, οι μαρτυρίες ανακύπτουν συνεχώς ανοίγοντας τον δρόμο σε αναθεωρήσεις, και ίσως, φωτίζοντας νέους δρόμους στη σκέψη των ανθρώπων. Σ΄αυτή τη βάση, προσανατολίζεται το Ελληνικό Ίδρυμα Ιστορικών Μελετών όπου πρωτοστατεί η Ειρήνη Σαριόγλου, η οποία μας βεβαιώνει ότι "Η ουσιαστική προσέγγιση δύο λαών όπως οι Τούρκοι και οι Έλληνες, θα πρέπει να γίνεται λαμβάνοντας υπόψη όλην την έκταση της ιστορικής αλήθειας, όλων των στοιχείων που την συνθέτουν και για τις δύο πλευρές. Η ιστορική γνώση, απαλλαγμένη από παρερμηνείες και συγκαλύψεις, είναι ακριβώς αυτό που χρειαζόμαστε και μας βοηθάει..." Φέτος με τις διάφορες επετειακές εκδηλώσεις για την Καταστροφή της Σμύρνης, είχαμε την ευκαιρία να ανακαλέσουμε πολλά στη μνήμη μας, για την τραγωδία του 22, την ανταλλαγή πληθυσμών και το ιστορικό τους υπόβαθρο. Γιατί οι ιστορικές τραγωδίες, συνήθως δεν είναι αποτέλεσμα μόνο μιας χρονικής στιγμής..

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ Κ. ΧΑΤΖΗΦΩΤΕΙΝΟΥ
‘ΝΙΣΆΦΙ ΠΙΑ’, εκδόσεις Διηνεκές 2004


1.

"At first we were in good terms. There was no hatred, they came to our weddings and they invited us to theirs. They considered not only Easter but Aghios Georgios's and Aghios Panteleimon's celebrations great and brought offerings. Actually some of the Greeks said that Aghios Panteleimonas worked more miracles for the Turks than for us!"

 "Μονοιασμένοι ζούσαμε εμείς στην αρχή. Δεν μισούσαμε. Και στους γάμους μας ερχόντουσαν και στους δικούς τους μας καλούσαν... Όχι μόνο το Πάσχα αλλά και του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Παντελεήμονα τις γιορτές τις θεωρούσανε μεγάλες κι αυτοί και πήγαιναν τάματα. Κάποιοι δικοί μας λέγανε μάλιστα πως ο Άγιος Παντελεήμων έκανε πιο πολλά θαύματα στους Τούρκους απ` ότι σ`εμάς!"


2.
"We were in good terms with the Turkish families. We exchanged visits, we went to their homes and they came to ours [.] When they invited us for a meal on Lent they offered us spinach pies, olives and honey to show that they knew about our fasting and they respected it. At the end the Carnival, on the last Sunday (Cheese Sunday) poor Turkish women came to our houses holding baskets and we gave them any food that there was in the home which, we shouldn't eat on the Clean Monday dawning. We gave them pasta meat pies, cheese pies and cheese, whatever you like."

"Πολύ καλές σχέσεις είχαμε με τις Τούρκικες οικογένειες. Αλλάζαμε επισκέψεις, πηγαίναμε στα σπίτια τους κι έρχονταν κι αυτοί στα δικά μας [.]Όταν πηγαίναμε Σαρακοστή να τους κάνουμε επίσκεψη και μας κάνανε το τραπέζι, μας δίνανε χορτόπιτες ,ελιές,και μέλι,για να δείξουνε πως ξέρανε τη νηστεία μας και τη σέβονταν. Όταν τελειώνανε οι Απόκριες, την τελευταία Κυριακή της Τυρινής, έρχονταν οι φτωχές Τουρκάλες με καλάθια στα χέρια τους στα σπίτια μας και τους δίναμε ό,τι είχε και δεν  είχε από φαγώσιμα στο σπίτι, να μην τα φάμε την Καθαρή Δευτέρα που ξημέρωνε.Μακαρόνια παίρνανε, κρεατόπιτες και τυρόπιτες και τυριά ,ό,τι θέλεις..."



3.

"What did you remind me of . I had a friend named Aise, I hope she is fine where ever she lives. From Tourkogerontas she was. There were no Turks in our village. Her father was our grandfather's friend. He only had friends himself of course . He came to sell wood in our village and that's how they got to know each other. Every Easter he brought along his family and that's how I got to know Aise myself."
"Well, Muslims in the Christian Easter? How does it come?"
"Why? Easter is the celebration of love. A big celebration for all the people."

"Τι μου θύμησες τώρα... Είχα μια φίλη που τη λέγαν Αϊσέ ,καλή της ώρα αν ζει κι αυτή η καημένη... Από τον Τουρκογέροντα ήτανε.Εμείς δεν είχαμε Τούρκους στο χωριό. Ο πατέρας της ήτανε φίλος του παππού σου.Εκείνος είχε μόνο φίλους, φυσικά... Ερχότανε και πουλούσε ξύλα στο χωριό κι από κεί γνωρίστηκαν. Κ'άθε Πάσχα έφερνε και την οικογένειά του κι έτσι γνώρισα κι εγώ την Αίσέ..."
¨Καλά, μουσουλμάνοι στο χριστιανικό Πάσχα; Πώς γίνεται ;"
"Γιατί; Το Πάσχα είναι η γιορτή της αγάπης.Μεγάλη γιορτή για όλους τους ανθρώπους."








4.

The AK-GENIKIOI inhabitants, of all ages welcomed us happily and all smiles with music, flowers and offerings. I saw the chairs of the important people waiting for us, but I wasn't and I didn't feel an important person so I chose to get lost in the crowd and experience the festive atmosphere from there .

Οι κάτοικοι του ΑΚ-ΓΕΝΙΚΙΟΪ, όλων των ηλικιών ,μας υποδέχθηκαν εγκάρδια με μουσικές , λουλούδια, κεράσματα, κυρίως όμως με γελαστά , χαρούμενα πρόσωπα. Είδα τις καρέκλες των επισήμων που προορίζονταν για εμάς , δεν ήμουν όμως κι ούτε ένιωθα επίσημος και προτίμησα να χαθώ ανάμεσα στον κόσμο, να ζήσω από μέσα την πανηγυριώτικη ατμόσφαιρα...




5.

At another moment of their conversation the young Turkish woman also told the followings:
"We bring up our children with so much care concerning their health, their food, their clothes and their studies. And we don't do anything about peace which is the most important of all!"
Words of the one and unique, universal common language of mothers.
Nothing replaces the personal contact. It's the one that awakens the clear brains, it helps it to throw away in rubbish the acquired ideas and discover the naked similarity.

 Σε μια άλλη στιγμή της συνομιλίας τους, είπε ακόμη η νεαρή Τουρκάλα και τα εξής:
"Μεγαλώνουμε τα παιδιά μας με χίλιες δυο φροντίδες γύρω από την υγεία τους, το φαγητό, τα ρούχα , τις σπουδές τους. Και για την ειρήνη, που είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να τα έχουν όλα αυτά, δεν κάνουμε τίποτα!¨"
Λόγια της μιας και μοναδικής , της παγκόσμιας κοινής γλώσσας των μανάδων...
Τίποτα δεν αντικαθιστά την προσωπική επαφή. Είναι εκείνη που ξυπνά τον καθαρό νου, τον βοηθάει να πετάξει στα σκουπίδια τα επίκτητα και ν`ανακαλύπτει γυμνή μπροστά του την ομοιότητα.

                                                   AK-YENİKÖY ~~ AKBÜK ~~ AKKÖY
                                                                       GÜNDEMİ
                                                   AK -YENİKÖY` DE BARIŞ ŞÖLENİ VARDI
                                                    "Hayallerimiz gerçek oldu Kosta!"


The front page of a local newspaper:                    Το πρωτοσέλιδο μιας τοπικής εφημερίδας
PEACE CELEBRATION IN AK-GENIKIOI              ΤΕΛΕΤΗ ΕΙΡΗΝΗΣ ΣΤΟ ΑΚ-ΓΕΝΙΚΙΟΪ

"Our dreams have become true, Costas!"            "Τα όνειρά μας γίναν πραγματικότητα Κώστα!"



 6.


The language teacher Mr. Apostolos Tzifas from Seitia wrote among others:
"We were very moved. I would never imagine such a welcome, such a warm and human behavior. The message was clear: Many things bring people together and few things separate them. We become better aware of the national matters through the strengthening of ties. The traditional festivities were just the reason."

Ο φιλόλογος καθηγητής κ. Απόστολος Τζίφας από τη Σητεία  έγραψε ανάμεσα στα άλλα:
" Η συναισθηματική φόρτισή μας ήταν μεγάλη. Ποτέ δε φαντάστηκα τέτοια υποδοχή ,ζεστασιά και ανθρωπιά.Το μήνυμα ήταν σαφές: Τους λαούς τους ενώνουν πολλά, χωρίζουν λίγα. Μέσα από τη σύσφιξη των σχέσεων συνειδητοποιούνται και τα εθνικά ζητήματα. οι φολκλορικές εκδηλώσεις ήταν απλώς η αφορμή.."




 7.
Because of this special combination of this second group, we also made some interesting language remarks hearing the Turkish language which ended up in an unusual hunting of similar greekturkish words. We started that as a game and we were soon devoted ourselves to it. However, when we realized how large the number of words was things became serious. Then Moustafa got paper and a pencil and started writing down the unexpected . "crop".
We were impressed by the great number of words, which became Greek or Turkish accordingly with the addition or the deduction of one single "ι" at the end of them. That is, we only had to pronounce them with the well known Northern Greek accent ( which cuts "ι" at the end of the words ), so there was absolutely no difference!

Λόγω της ειδικής σύνθεσης της δεύτερης εκείνης παρέας, κάναμε ακόμη και μερικές πολύ ενδιαφέρουσες γλωσσολογικές παρατηρήσεις ακούγοντας την τουρκική γλώσσα, που κατέληξαν σ` ένα πρωτότυπο κυνήγι όμοιων
ελληνοτουρκικών λέξεων.Σαν παιχνίδι το ξεκινήσαμε στην αρχή κι επιδοθήκαμε με ζήλο σ` αυτό... Όταν συνειδητοποιήσαμε όμως το πλήθος των λέξεων ,σοβάρεψαν τα πράγματα. Πήρε μολύβι και χαρτί τότε ο Μουσταφά κι άρχισε να καταγράφει την απρόσμενη... σοδειά".
Εντύπωση μας έκανε ο μεγάλος αριθμός λέξεων, που με την προσθήκη ή την αφαίρεση ενός και μόνο γιώτα στο τέλος γινόταν ανάλογα ελληνική ή τουρκική! Δεν είχαμε παρά να τις πούμε με τη γνωστή βορειοελλαδίτικη προφορά, δηλαδή, που κόβει το γιώτα στο τέλος , για να μην έχουν καμιά απολύτως διαφορά!




8.

I was deeply moved by the end of the festivity; the best part of that meeting I can remember nowadays .
Among those who came to congratulate us there was also a Turkish immigrant. She put a coin in my hand saying:
"I would like to offer you back something from me for those your words offered to me, and I haven't got anything more personal on me this moment. It's from home. I kept it to remember it."
Next,I was moved by the Turkish author Kemal Yialcin awarded with the "Ipektsi" prize. He was in the room at the end of the festivity and he came to meet me.
Before leaving Greece, I was reading the book of his "A dowry to stay", and of course, I wouldn't imagine that he would be one of my audiences in Germany. In his book, which he dedicated to me, he wrote:
With best wishes, precious friend and brother.
With feelings of peace, brotherhood and friendship
Kemal Yalcin

Το τέλος της εκδήλωσης μου επεφύλαξε δύο δυνατές συγκινήσεις, ό,τι καλύτερο έχω να θυμάμαι σήμερα από εκείνη τη συνάντηση.
Ανάμεσα σ`αυτούς που ήρθαν να μας συγχαρούν , και μια Τουρκάλα μετανάστρια. Μου έβαλε ένα νόμισμα στο χέρι λέγοντας:
"Γι αυτά που μου πρόσφεραν τα λόγια σας ήθελα να σας δώσω κάτι από μένα και δεν έχω τίποτα πιο δικό μου απάνω μου αυτή την ώρα. Είναι από την πατρίδα μου. Το κρατούσα, για να τη θυμάμαι..."
Τη δεύτερη συγκίνηση μου την πρόσφερε ο βραβευμένος με "Ιπεκτσί" Τούρκος συγγραφέας Κεμάλ Γιαλτσίν. Βρισκόταν στην αίθουσα κι ήρθε, στο τέλος να γνωριστούμε...
Λίγο πριν φύγω από την Ελλάδα, διάβαζα το βιβλίο του " Μια προίκα αμανάτι " και βέβαια δε φανταζόμουν πως θα τον είχα ακροατή μου στη Γερμανία... Στην αφιέρωση που μου έκανε στο βιβλίο του , έγραψε:
                                  Με τις καλύτερες ευχές, πολύτιμε φίλε και αδελφέ,
                                  Με αισθήματα ειρήνης, αδελφοσύνης και φιλίας 
                                     Kemal Yalçın


 "İnsaf artık" , Kostas Hatzifotinos , DIENEKES

                                                                                                                                                                                                     



















                                                                   
                                                                                                                                                         

ΜΠΑΜΠΗΣ ΔΕΡΜΙΤΖΑΚΗΣ

Book review, movie criticism

Saturday, March 21, 2009

Κωστής Χατζηφωτεινός, Νισάφι πια

Ο Κωστής Χατζηφωτεινός είναι ένας «άνθρωπος των γραμμάτων», ίσως όσο κανείς άλλος. Κατ’ αρχήν είναι βιβλιοπώλης. Όλοι οι κάτοικοι του Αγίου Νικολάου (Κρήτης) το βιβλιοπωλείο του ήταν που προτιμούσαν, τόσο για τον πλούτο των τίτλων που φιλοξενούσε, όσο και για τον ευγενικό και ευπροσήγορο ιδιοκτήτη. Επίσης είναι γενικός γραμματέας της Εταιρείας Γραμμάτων και Τεχνών Ανατολικής Κρήτης.
Για να ακριβολογούμε, ήταν. Συνταξιούχος πια ζει μαζί με τη γυναίκα του στην Αθήνα, κοντά στο γιο τους τον Δημήτρη, που είναι αξιωματικός του ναυτικού. Όμως εξακολουθεί να είναι κάτι: ποιητής και συγγραφέας. Αυτή τη στιγμή ετοιμάζεται η έκδοση ενός μυθιστορήματός του.
Το τελευταίο του πόνημα που διαβάσαμε και μας εντυπωσίασε είναι το «Νισάφι πια» (εκδόσεις Διηνεκές). Βιβλίο με δυο υπότιτλους: «Μικρασιάτες-κρητικοί-τουρκοκρητικοί-ελληνοκύπριοι-τουρκοκύπριοι» και «Ένα αλλιώτικο ελληνοτουρκικό ημερολόγιο».
Ο παππούς του Χατζηφωτεινού ήταν από τον Γέροντα της Μικράς Ασίας, το σημερινό Didim, που όπως μας λέει ο συγγραφέας το όνομα αυτό προέρχεται από τον ναό του Διδυμαίου Απόλλωνα που βρίσκεται εκεί. Με τα θλιβερά γεγονότα της μικρασιατικής καταστροφής βρήκε καταφύγιο στον Άγιο Νικόλαο. Ο Χατζηφωτεινός μεγάλωσε με τις ιστορίες του παππού και του πατέρα του για τη Μικρά Ασία, και με τη νοσταλγία για το πατρογονικό τους σπίτι.
Ώσπου κάποτε ο Χατζηφωτεινός αποφάσισε να επισκεφτεί το σπίτι του παππού του. Δύσπιστος στην αρχή για την υποδοχή, βρέθηκε μπροστά στη θερμή φιλοξενία των γειτόνων απέναντι. Και από τότε άρχισε μια περίοδος πολιτιστικών ανταλλαγών και επισκέψεων ένθεν και ένθεν, που τις συγκινητικές εκδηλώσεις της περιγράφει με γλαφυρότητα ο συγγραφέας.
Σκεφτόμουνα ότι αυτό το βιβλίο δικαιούται να πάρει το βραβείο Ιπεκτσί. Ψάχνοντας στο google, διάβασα για τον Ιπεκτσί. Φαίνεται ότι στην αρχή ήταν φανατικός εχθρός των Ελλήνων και κάποια στιγμή έγινε μια μεταστροφή μέσα του, και άρχισε να εργάζεται για την προσέγγιση των δυο λαών. Το αποτέλεσμα ήταν να δολοφονηθεί από τους τούρκους εθνικιστές, τους γκρίζους λύκους. Μάλιστα εικάζεται ότι ο δολοφόνος του είναι εκείνος που έκανε την απόπειρα κατά του Πάπα.
Ποτέ δεν ξέχασα κάτι που είχε γράψει ο Καζαντζάκης σχετικά με τη μικρασιατική καταστροφή: «Τον Άνθρωπο ντρόπιασαν στην Μικρά Ασία, έλληνες και τούρκοι». Στο βιβλίο του Χατζηφωτεινού βρήκα όλο το κείμενο, μια επιστολή στη Γαλάτεια. Ακόμη ο Χατζηφωτεινός παραθέτει αρκετές μαρτυρίες για το πώς ντρόπιασαν τον Άνθρωπο και οι έλληνες, που ντρέπομαι να παραθέσω έστω και δείγμα σ’ αυτή τη βιβλιοπαρουσίαση.
Στο βιβλίο αυτό υπάρχουν ιστορικά στοιχεία που είναι άγνωστα σε πολλούς. Και αναρωτιέμαι: αυτοί που επιτέθηκαν σφοδρά στον δήμαρχο Αγίου Νικολάου Αντώνη Ζερβό για τη σχεδιαζόμενη αδελφοποίηση του Αγίου Νικολάου με το Ντέμρε (τα παλιά Μύρα της Λυκίας από όπου καταγόταν ο άγιος Νικόλαος που έδωσε το όνομα στην πρωτεύουσα του νομού Λασιθίου) τι θα έλεγαν για τον Βενιζέλο που πρότεινε τον Κεμάλ Ατατούρκ για το Νόμπελ Ειρήνης; Ευτυχώς υπήρξαν και φωνές υποστήριξης, ανάμεσα στις οποίες και δυο ανθρώπων που εκτιμώ ιδιαίτερα, του πρώην δημάρχου Σητείας Νίκου Πετράκη (παρεμπιπτόντως, ανιψιού του μεγάλου Κωστή Φραγκούλη, του Ανταίου, που τα «Δίφορά» του είναι διαμάντι λαϊκής ποίησης) και του Γιάννη Γαϊτανάκη, λογοτέχνη από την Ιεράπετρα.
Αγαπώ τον πατριωτισμό γιατί σε κάνει να πεθαίνεις για την πατρίδα σου. Μισώ τον εθνικισμό, γιατί σου ξυπνάει τα πιο άγρια και δολοφονικά ένστικτα. Και οι ακραιφνείς εθνικιστές, σε όποια μεριά και αν βρέθηκαν, εξέφραζαν συνήθως τη «φιλοπατρία» τους δολοφονώντας γυναικόπαιδα.
Να ξεχωρίζουμε την πολιτική από τις σχέσεις των λαών. Ο πολιτικός έχει καθήκον να προωθεί τα συμφέροντα της πατρίδας του. Με προσοχή όμως, όχι με φανατισμό. Ο πόλεμος είναι ένα επικίνδυνο διακύβευμα. Ο Βενιζέλος ήταν τέτοιος, όταν συνιστούσε να μην ξεπεράσουμε τα όρια που είχαν συνομολογηθεί με την συνθήκη των Σεβρών. Οι εθνικιστές ήσαν που προκάλεσαν την τραγωδία, τόσο εδώ όσο και στην Κύπρο. Δηλαδή όχι ακριβώς αυτοί, αυτοί ήσαν οι αφελείς που εξυπηρέτησαν τα σχέδια άλλων.
Οι απλοί, καθημερινοί άνθρωποι δεν μισούν, αγαπούν. Είχα διαβάσει παλιά ότι όταν ο φανατισμένος όχλος ξεσπούσε πάνω στο ελληνικό στοιχείο στην Πόλη το 1955, πολλοί τούρκοι προστάτευσαν έλληνες παίρνοντάς τους στα σπίτια τους.
Και, μια σύμπτωση (έχω βαρεθεί να γράφω πια για τις συμπτώσεις που μου συμβαίνουν), πριν ξεκινήσω να γράφω αυτή τη βιβλιοπαρουσίαση κατέβασα στον υπολογιστή μου τα e-mail μου, και στο newsletter των νέων διάβασα για ένα ντοκιμαντέρ με μαρτυρίες ελλήνων που πέρασαν στα τουρκικά παράλια την κατοχή για να ξεφύγουν από τους γερμανούς. Όλοι έχουν να πουν τα καλύτερα λόγια για τους τούρκους που τους περιέθαλψαν. Σας παραπέμπω στο όλο κείμενο με link.
Κλείνω προτείνοντας το βιβλίο αυτό του Κώστα Χατζηφωτεινού για το βραβείο Ιπεκτσί.
Αναρτήθηκε από Μπάμπης Δερμιτζάκης στις Saturday, March 21, 2009

ΣΜΥΡΝΗ... ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ

... Οι Έλληνες της Σμύρνης ζούσαν δίπλα δίπλα ο ένας στον άλλον, σε σπίτια στέρεα χτισμένα με χοντρούς τοίχους , στριμωγμένα όλα σ` έναν λαβύρινθο από σοκάκια πίσω από το Και ( Quai )- τη φαρδιά προκυμαία και τις ράγες του τραμ που οδηγούσαν από τη πολύβουη αποβάθρα του λιμανιού έως πιο βόρεια, στην Πούντα. Οι μωαμεθανοί Τούρκοι αποτελούσαν τα δύο άκρα : τη διοικητική τάξη από τη μία πλευρά και τα φτωχότερα στρώματα από την άλλη. Τα τζαμιά και τα κτίρια της τοπικής διοίκησης βρίσκονταν συγκεντρωμένα λίγο νοτιότερα από το λιμάνι, στους πρόποδες του όρους Πάγος, το οποίο δεσπόζει στα νότια της πόλης στεφανωμένο με τα ερείπια ενός βυζαντινού οχυρού: στα τούρκικα ονομάζεται Καντιφέκαλε, αλλιώς Βελουδόκαστρο....

Στους δρόμους και στα παζάρια άκουγε κανείς καθημερινά όλες τις γλώσσες της Ευρώπης και αρκετές της Μέσης Ανατολής. Ο πολυεθνικός χαρακτήρας μιας οθωμανικής πόλης των αρχών του 20ου αιώνα διέφερε κατά πολύ από εκείνον των σημερινών μεγαλουπόλεων, του Λονδίνου ή της Νέας Υόρκης. Κάθε κοινότητα ήταν σφικτά οργανωμένη με πυρήνα τη θρησκεία της και τα μέλη της ζούσαν μαζί σε σαφώς οροθετημένες και συνήθως ομοιογενείς συνοικίες. Οι ευκαιρίες κοινωνικών συνδιαλλαγών ανάμεσα στις κοινότητες ήταν περιορισμένες και οι μικτοί γάμοι αδύνατοι, εκτός κι αν ο ένας από τους συζύγους άλλαζε θρήσκευμα. Κάτι τέτοιο με τη σειρά του θα συνεπαγόταν όχι μόνο αλλαγή πίστης, μα και ολοσχερή αλλαγή τρόπου ζωής, συνηθειών, γειτόνων, φίλων, συχνά επαγγέλματος ή και γλώσσας ακόμα...

Ρ. Μπήτον, «Γιώργος Σεφέρης- Περιμένοντας τον άγγελο», μτφρ. Μίκα Προβατά ,ΩΚΕΑΝΙΔΑ 2003

The Greeks of Smyrna lived side by side each other in solid homes built with thick walls in narrow streets behind Quai - the wide waterfront - and the tram rails that led from the noisy port to the north to Punta. 

Muslim Turks were the two extremes: the administrative order but also the poorest. The mosques and the local administration buildings being together just south of the harbor at the foot of mountain Pagos which dominates the southern city “crowned” by the ruins of a Byzantine fortress- in Turkish called Kantifekale , Castle of velvet-.

In the streets and the bazaars were heard every day languages of Europe or Middle East. But an Ottoman city in the early 20th century was different from a modern city like London or New York.

The members of the community were organized in the core of their religion and lived ih homogenous neighborhoods. 

Mixed weddings were impossible unless one of the two spouses changed religion.This would mean not only the change of faith,but also a change in lifestyle,habits, friends, neighbours,profession even in language...

R. Beaton, "G. Seferis- Waiting for the angel" , translation M. Provata, OKEANIDA 2003

...  Οι δυο γυναίκες , του Τούρκου και του Χριστιανού , αγαπιούνταν σαν αδελφές. Τα καλοκαίρια μέναν μαζί στον κάμπο οι δυο φαμίλιες. Δε χώριζαν. Μονάχα σαν έπεφτε η νύχτα , αποτραβιόνταν ο καθένας να δεηθεί στο θεό του .Ύστερα πάλι ξαναδερφώνονταν.

                                                                           ΗΛΙΑΣ ΒΕΝΕΖΗΣ, " Το νούμερο 31328", ΕΣΤΙΑ 2002

...  Both women ,the Turk and the Christian , loved each other like sisters. Both families lived in the plain in the summer.They didn`t separate. Just as night fell ,everyone withdrew to pray to his god. Then again they lived brotherly.

                                                                              

                                                                           ELIAS VENEZIS " The number 31328" ESTIA 2002

ΣΜΥΡΝΗ- Η ΦΥΣΙΟΓΝΩΜΙΑ ΜΙΑΣ ΠΟΛΗΣ

Το κοσμοπολίτικο παρελθόν της πόλης , η ανάμνηση από την κοσμόπολη του 19ου και του πρώιμου 20ου αιώνα,που συνάρπασε τη φαντασία τόσων ευαίσθητων παρατηρητών και αναπλάστηκε με τόσην υποβλητικότητα από αρκετούς δημιουργούς του λόγου, μόνο τη νύχτα, όταν το σκοτάδι σκεπάζει το όμορφο πρόσωπο της πόλης, ξυπνά, με τα απειράριθμα φώτα, που ζώνουν από τρεις πλευρές τον κόλπο.Η Σμύρνη του μύθου και του ονείρου συναντά στη φαντασία του οδοιπόρου την εικόνα των μεγάλων λιμανιών της Μεσογείου με τις φωτισμένες προκυμαίες και την αμφιθεατρική διάταξη των οικιστικών συνόλων στους γύρω λόφους. Τότε η Σμύρνη συναντά τη Νεάπολη, τη Μασσαλία, τη Θεσσαλονίκη, την Αλεξάνδρεια στον κόσμο των μητροπόλεων της Μεσογείου...

... Το λιμάνι θα αποβεί ο αποφασιστικός συντελεστής της ευημερίας και του νέου μύθου, που συνυφαίνεται με την ιστορία της πόλης κατά τους νεότερους χρόνους. Μετά την οριστική επιβολή της οθωμανικής κυριαρχίας και με τη σταδιακή πολιτική ενοποίηση του χώρου του Αιγαίου, η Σμύρνη εξελίσσεται στο σημαντικότερο κέντρο της αυτοκρατορίας στη Μικρά Ασία. Ήδη από το 17ο αιώνα η Σμύρνη μαζί με τη Μασσαλία και το Λιβόρνο, έχει εξελιχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα λιμάνια της Μεσογείου. Αυτό οφείλεται , σύμφωνα με τον Fernand Braudel, στην απόληξη των δρόμων του χερσαίου εμπορίου της Δυτικής Ασίας από το Χαλέπι στη Σμύρνη.

Στην κοινωνική δυναμική ,που δημιουργούν οι παράγοντες αυτοί, οφείλεται και ο κοσμοπολιτισμός της πόλης τους επόμενους αιώνες. Αυτή η δυναμική θα καθορίσει και τη δημιουργία της Σμύρνης των Ελλήνων. Οι οικονομικές συγκυρίες και οι κοινωνικές ανάγκες, που συνδέονται μ` αυτές θα συμβάλλουν από τον 16ο αιώνα στον επανοικισμό της Σμύρνης με τη μετοικεσία χριστιανικών πληθυσμών από άλλα σημεία της Μικράς Ασίας, αλλά ιδίως από τα ελληνικά νησιά.Έτσι θα δημιουργηθεί ο ακμαίος ελληνισμός της Σμύρνης και θα εξακολουθήσει να ενισχύεται από αλλεπάλληλα κύματα εποικισμού, απόληξη των οποίων θα είναι η "  γκιαούρ Ιζμίρ" του 20ου αιώνα. 

'ΣΜΥΡΝΗ. Η Μητρόπολη του Μικρασιατικού Ελληνισμού', εκδ. 'Εφεσος [ αποσπάσματα σελ. 9-16 ]

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΣΜΥΡΝΗ...



H Σμύρνη των αρχών του 20ου αιώνα ήταν μια πόλη μυθική, από τις μεγαλύτερες και πιο ευημερούσες της εποχής. Προικισμένη με ένα μεγάλο φυσικό λιμάνι εκτεινόταν από τις υπώρειες του όρους Πάγος με την ακρόπολη και το αρχαίο θέατρο στην κορυφή, ενώ νοτιοδυτικά και σε απόσταση περίπου 3 μιλίων απλωνόταν ο κάμπος της Σμύρνης και βορειοανατολιά η πόλη έφτανε ως τον κόλπο του "Μπουρνάμπα". Έξω από την πόλη απλωνόταν παράλληλα προς τη θάλασσα ο Φραγκομαχαλάς, προάστιο με κοσμοπολίτικο χαρακτήρα. Η προκυμαία που είχε κατασκευαστεί κατά μήκος τηα παραλίας, με θέα το λιμάνι και τα γύρω βουνά, είχε προσελκύσει τους πλουσιότερους κατοίκους, οι περισσότεροι από τους οποίους είχαν χτίσει διώροφα σπίτια με μαρμάρινες προσόψεις. Πλούσιοι έμποροι, διπλωμάτες και τραπεζίτες είχαν εδώ τις κατοικίες τους.
Κατά μήκος της προκυμαίας και προς τη νότια πλευρά υπήρχαν πολλά κέντρα διασκέδασης και θέατρα.Το θέατρο αποτελούσε κορυφαίο πολιτιστικό και κοσμικό γεγονός με παιδευτικό ρόλο.Ωστόσο από τις θεατρικές αίθουσες της Σμύρνης δεν έλειπαν και τα ρώσικα μπαλέτα αλλά και οι "πικάντικες" παραστάσεις από το Παρίσι.
Κατά μήκος της προκυμαίας υπήρχαν και τα μεγαλύτερα ξενοδοχεία και καφέ από όπου μπορούσε κανείς να παρακολουθεί την κίνηση των πλοίων στο λιμάνι και την τελευταία λέξη της μόδας σύμφωνα με την οποία ντυνόταν η ελίτ της πόλης στις εξόδους της...
Στην προκυμαία συναντούσε κανείς και τα περισσότερα υπαίθρια "καταστήματα"όπου Έλληνες και Αρμένιοι συναγωνίζονταν σε σαγηνευτικές αγορές και πωλήσεις.Η περιοχή ,αν και κατοικημένη από Ευρωπαίους είχε ανατολίτικο χρώμα. Άλλωστε η προκυμαία συνόρευε με τα αγκυροβόλια όπου  Τούρκοι, Άραβες και Σύριοι ντυμένοι με τα παραδοσιακά τους ενδύματα, εργάζονταν ασταμάτητα φορτώνοντας και ξεφορτώνοντας εμπορεύματα στα πλοία. Σε πολλά σημεία συναντούσες Τούρκους "βαστάζους" ή άλλους που πρόσφεραν άμαξες προς ενοικίαση για τη μεταφορά των εμπορευμάτων.Άλλοι ακόμη ήταν σε επιφυλακή για να καθαρίζουν τα παπούτσια των ξένων. Οι λούστροι στη Σμύρνη ήταν περιζήτητοι. Είχαν ένα φορητό πάγκο μήκους ενός μέτρου από πλουμιστό ξύλο δεμένο με μπρούντζο που είχε έναν καθρέφτη στο καπάκι. Διέθεταν άπειρα χρώματα και μπουκαλάκια με γυαλιστικά για όλα τα δέρματα.
Η πιο γραφική και ανατολίτικη περιοχή ήταν εκείνη 'όπου ζούσαν μόνο Τούρκοι.Εκεί υπήεχαν τζαμιά, λουτρά και τόποι κατασκήνωσης των καραβανιών μαζί με τα φτωχά καλύβια μουσουλμάνων και τα σπίτια πλούσιων μπέηδων.
Σμύρνη~ μια πόλη με μια παράξενη αντανάκλαση του παλιού με το καινούργιο. Άντρες με φαρδιά σαλβάρια, δερβίσηδες με κωνικά καπέλα από καφέ τσόχα,χατζάδες με πράσινα τουρμπάνια και γκρίζα μούσια περιπλανιόνταν με μεγαλοπρέπεια, γυναίκες κρυμμένες πίσω από φερετζέδες περπατούσαν αόρατες σαν σκιές στους δρόμους. Ανάμεσά τους γυναίκες και άντρες ντυμένοι κομψά, όπως στην Champs Elysees στο Παρίσι.
Μια πόλη μαγική. Μια γωνιά του λεβάντε που δεν ήταν απόλυτα Ανατολή και έμοιαζε με την Ευρώπη...
Έφη Γρηγοριάδου, "Εδεσματολόγιον Σμύρνης", αποσπάσματα σελ.33-34, εκδ. ΚΟΧΛΙΑΣ


TA ΤΡΙΑ ΔΕΙΝΑ ΤΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ
Α. ΣΕΙΣΜΟΣ

Η Σμύρνη βρίσκεται σε μια από τις πιο σεισμογενείς περιοχές του πλανήτη. Κατά την οθωμανική περίοδο ο πιο καταστροφικός σεισμός ήταν αυτός της 10ης Ιουλίου 1688. Είχε διάρκεια 20-30 ΄΄, προκάλεσε παλιρροϊκό κύμα, ενώ άνοιξαν ρήγματα στο έδαφος και σημειώθηκε καθίζησηστην περιοχή ανάμεσα στην ακτή και τον Πάγο.Αμέσως μετά προκλήθηκε πυρκαγιά. Από το σεισμό κατέρρευσαν τα 3/4 των κτηρίων στο παραλιακό τμήμα της Σμύρνης. Τα θύματα ήταν κυρίως Οθωμανοί υπήκοοι και έφτασαν περίπου τις 5000. Ανάμεσά τους ήταν ο πατριάρχης Αλεξανδρείας Παρθένιος ο Α΄, που βρισκόταν στην πόλη, και ο μητροπολίτης Σμύρνης Ιγνάτιος. Οι περισσότεροι κάτοικοι εγκατέλειψαν την πόλη και βρήκαν προσωρινό καταφύγιο σε πλοία και γειτονικά χωριά.

Β. ΕΠΙΔΗΜΙΕΣ

Οι επιδημίες στη Σμύρνη εξαπλώνονταν λόγω των κακών συνθηκών υγιεινής, της πυκνής κατοίκησης και κυρίως της συνεχούς προσέλευσης ανθρώπων εξαιτίας των εμπορικών ανταλλαγών.

Η πανώλη κυριάρχησε το 19ο αιώνα στην Ανατολική Μεσόγειο. Το 1765 σημειώθηκε μια επιδημία πανώλης που υπολογίζεται ότι είχε περίπου 20.000 θύματα. Κατά τη διάρκειά της χρησιμοποιούσαν ξίδι, που ήταν το απολυμαντικό της εποχής . Με αφορμή μια νέα επιδημία πανώλης που έπληξε τη Σμύρνη το 1837 και είχε 15.000 θύματα, οι Ελληνορθόδοξοι της πόλης ίδρυσαν σε συνεργασία με την εφορεία του Γραικικού Νοσοκομείου, νέο λοιμοκαθαρτήριο στο νοσοκομείο του Αγίου Ρόκκου.

Το 1871 και το 1903 χτύπησε την πόλη ευλογιά πλήττοντας κυρίως παιδιά. Για την αντιμετώπισή της εφαρμόστηκε το μέτρο του γενικού εμβολιασμού. Στο Γραικικό Νοσοκομείο το τμήμα μολυσματικών νόσων χρησιμοποιήθηκε ως ειδικό νοσηλευτήριο για την επιδημία. 

Αρκετές φορές μέσα στον 19ο αιώνα ( 1831,1848,1854,1893 ) και τον 20ο ( 1913 ) εμφανίστηκε η χολέρα στη Σμύρνη , τα θύματά της όμως δεν ήταν τόσο πολυπληθή όσο της πανούκλας.

Για την αντιμετώπιση των επιδημιών οι αρχές διαιρούσαν την πόλη σε τμήματα και ανέθεταν την ευθύνη τους σε γιατρούς.

 Γ. ΠΥΡΚΑΓΙΑ

Ανάμεσα στις πυρκαγιές που έπληξαν τη Σμύρνη ξεχωρίζει εκείνη της 9ης Ιουλίου 1741. Αναφέρεται ότι τα 2/3 της πόλης καταστράφηκαν σε διάστημα 48 ωρών, ενώ η φωτιά και ο καπνός φαινόταν από τη Χίο και τη Μυτιλήνη. 

ΣΜΥΡΝΗ, ΚΟΙΤΙΔΕΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ, σελ. 56,57 (διασκευή ) Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

  ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΣΜΥΡΝΗ

Α. ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

Ιδρύθηκε το 1733 από προκρίτους της ελληνορθόδοξης κοινότητας και σύντομα τέθηκε υπό την προστασία του αγγλικού προξενείου της Σμύρνης. Τα έσοδα της σχολής προέρχονταν κυρίως από δωρεές ευεργετών , ευπόρων μελών της κοινότητας αλλά και των ελληνικών παροικιών της Ευρώπης. Μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα η σχολή είχε θρησκευτικό χαρακτήρα. Κατά τη δεκαετία του 1810 δίδαξαν εκεί και εκπρόσωποι του Νεοελληνικού Διαφωτισμού.

Μετά την ανασύστασή της το 1824 η σχολή υιοθέτησε σημαντικές μεταρρυθμίσεις αποβάλλοντας το θρησκευτικό της χαρακτήρα.Μετά τη δεύτερη καταστροφή της από πυρκαγιά το 1842  διαιρέθηκε σε δύο τμήματα : το "ελληνικό σχολείο" που περιελάμβανε τρεις τάξεις και το "γυμνάσιο" που περιελάμβανε τέσσερις. Το 1862 η σχολή αναγνωρίστηκε ως πλήρες γυμνάσιο από το Πανεπιστήμιο Αθηνών και οι τελειόφοιτοί της μπορούσαν να εγγράφονται στο πανεπιστήμιο χωρίς εξετάσεις. Σταδιακά τα παραρτήματά της αυξήθηκαν , ενώ η εκπαίδευση διαρκούσε 12 χρόνια. Τα μαθήματα δεν προετοίμαζαν τους μαθητές για κάποιο συγκεκριμένο επάγγελμα, αλλά τους έδιναν συνολικές γνώσεις μαθηματικών, ιστορίας, αρχαίας και νέας ελληνικής γλώσσας, λατινικών, φυσικών επιστημών και ηθικής. 

Πυρήνα της βιβλιοθήκης της σχολής αποτελούσαν τα βιβλία που είχε δωρίσει το 1689 ο μητροπολίτης Σμύρνης Γρηγόριος Κονταρής στην ελληνική κοινότητα, συλλογή που εμπλουτίστηκε αργότερα με δωρεές και αγορές βιβλίων. 

Ως παράρτημα της βιβλιοθήκης το 1838 ιδρύθηκε το "Μουσείον", αλλά η σχολή στέγαζε επίσης ένα "Φυσιολογικόν Μουσείον", ένα "Πειραματικόν Μουσείον" καθώς και μια Πινακοθήκη με έργα ελλήνων και ξένων ζωγράφων.

Β. ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΝ

Ιδρύθηκε το 1809 και υπήρξε το "αντίπαλον δέος" της Ευαγγελικής Σχολής. Η ιδρυτική επιτροπή του 

Γυμνασίου βρισκόταν υπό την προστασία του Αδαμάντιου Κοραή. Αναδείχθηκε σε προπύργιο του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Στο πρόγραμμά μαθημάτων περιλαμβάνονταν ανάλυση φιλοσοφικών κειμένων, νεότερα μαθηματικά και φυσικές επιστήμες, ενώ έγινε προσπάθεια να εφαρμοστούν εκσυγχρονισμένες παιδαγωγικές αρχές με βάση τις ιδέες του Κοραή. Από νωρίς το σχολείο εξοπλίστηκε με όργανα φυσικής και χημείας, γεωγραφικούς πίνακες, συλλογή ορυκτών, ενώ διέθετε και πλούσια βιβλιοθήκη.

Από την αρχή κιόλας της λειτουργίας του το Φιλολογικό Γυμνάσιο ξεπέρασε σε γνωσιολογικό και μεθοδολογικό επίπεδο την Ευαγγελική Σχολή, που παρέμεινε προσηλωμένη σε ένα συντηρητικό 

μοντέλο εκπαίδευσης. Αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία έντονης διαμάχης ανάμεσα στα δύο εκπαιδευτήρια, με αποτέλεσμα το Οικουμενικό Πατριαρχείο να προσπαθήσει να διατηρήσει τις ισορροπίες.

Γ. ΠΑΡΘΕΝΑΓΩΓΕΙΟ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΦΩΤΕΙΝΗΣ ή ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΠΑΡΘΕΝΑΓΩΓΕΙΟ
Ιδρύθηκε μεταξύ 1830 και 1834 αρχικά ως αλληλοδιδακτικό σχολείο της ελληνορθόδοξης κοινότητας και στη συνέχεια ως σχολείο θηλέων. Στεγάστηκε στην αρχή στον περίβολο του ναού της Αγίας Φωτεινής. Τα κορίτσια διδάσκονταν αρχαία ελληνικά,πειραματική φυσική, γεωμετρία, ηθική, γενική ιστορία, γεωγραφία, καλλιγραφία,χειροτεχνήματα,θρησκευτικά και γαλλικά. Αργότερα ιδρύθηκε εμπορικό τμήμα και σχολείο διδασκαλισσών. Αργότερα στεγάστηκε σε ιδιόκτητο κτήριο και ο αριθμός των μαθητριών αυξήθηκε.

Δ. ΟΜΗΡΕΙΟ ΠΑΡΘΕΝΑΓΩΓΕΙΟ
Το Ελληνικό και κατόπιν Ομήρειο Παρθεναγωγείο ιδρύθηκε το 1881 από τη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία η οποία συστάθηκε με πρωτοβουλία του Παύλου Αθηνογένη με σκοπό τη σύσταση ελληνικού παρθεναγωγείου με οικοτροφείο , ώστε τα κορίτσια ελληνορθόδοξων οικογενειών να μην αναγκάζονται να φοιτούν σε καθολικά και προτεσταντικά οικοτροφεία.
Είχε τα εξής τμήματα: νηπιαγωγείο ( 2 έτη ), ελληνικό σχολείο ( 5 τάξεις ) , γυμνάσιο (4 τάξεις ) και αργότερα διδασκαλείον διδασκάλων. Το πρόγραμμα ακολουθούσε το ορθόδοξο τελετουργικό ,αλλά έμφαση δινόταν και στις ξένες γλώσσες  καθώς και στην ηθική και σωματική αγωγή , στην προετοιμασία των κοριτσιών για τα οικογενειακά τους καθήκοντα. 'Οταν μετεγκατεστάθηκε το 1887 σε νέο σύγχρονο κτήριο ,συγκέντρωσε μεγάλο αριθμό κοριτσιών από τις ελληνορθόδοξες οικογένειες της πόλης.
ΣΜΥΡΝΗ, ΚΟΙΤΙΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ, σελ. 62-67 ( αποδελτίωση )"ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ"

 http://www.youtube.com/watch?v=RFpmOeqoSGI

 http://www.youtube.com/watch?v=mZLIwg2u4AQ&feature=related

old izmir eski izmir palia smyrne.wmv


  Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΣΜΥΡΝΗ 

Το ρεπερτόριο των σμυρναίικων συγκροτημάτων, σύμφωνα με όλες τις πληροφοφρίες που υπάρχουν, ήταν ιδιαίτερα πλούσιο. Περιείχε δηλαδή τόση ποικιλία, όση και η κοινή σε γενικές γραμμές μουσική παράδοση των λαών της ευρύτερης αυτής γεωγραφκής περιοχής. Πέρα από τα τούρκικα και αραβικά τραγούδια ( αμανέδες, σαρκιά, γιαρέδες, σαμπάι, ελφαζιέ κ.ά ), εκτελεσμένα σε ελληνική, τούρκικη, αρμένικη και αραβική γλώσσα, τα προγράμματά τους πρόσφεραν πλήθος ελληνικά δημοτικά τραγούδια ( Γιαννιώτικα, Κλέφτικα, κ.λ.π ), λαϊκά των αστικών κέντρων της Ανατολής (Σμυρναίικα , Πολίτικα ), αρβανίτικα ( γκέγκικα ), ρουμάνικα ( βλάχικα ), βουλγάρικα και αιγυπτιακά{..}

Από τα μέσα περίπου του 19ου αιώνα μουσική ακούγεται και από μηχανικά μέσα: μηχανικά πιάνα,''μουσικά κουτιά'' μηχανικές ορχήστρες, λατέρνες, αγαπητές και με μεγάλη διάδοση.

Αλλά και τους κατοίκους της Σμύρνης συνόδευε η φήμη, όπως διαβάζουμε σε κείμενα του 18ου και 19ου αιώνα', η φήμη ανθρώπων που αγαπούν τα τραγούδια και τη διασκέδαση.

Στις αρχές του 20ου αιώνα η Σμύρνη βρίσκεται σε πλήρη καλλιτεχνική ακμή.Κάθε είδους τραγούδια και μουσικές ακούγονται παντού. Μελοδραματικοί θίασοι την επισκέπτονται, εκατοντάδες μουσικοί έχουν επαγγελματική  δραστηριότητα . Σε δίσκους γραμμοφώνου εκείνης της εποχής ηχογραφημένους στη Σμύρνη και στην Πόλη ,συναντάμε για πρώτη φορά το χαρακτηρισμό τραγουδιού ως "ρεμπέτικου", με αποτέλεσμα τα αστικά- λαϊκά τραγούδια της Σμύρνης και της Πόλης να θεωρούνται τα πρώτα ρεμπέτικα. 

Η πολυεθνική σύνθεση της Σμύρνης είχε τις επιπτώσεις της και στον πολιτιστικό τομέα. Η Σμύρνη δεν αποτελούσε μόνο το σταυροδρόμι του εμπορίου αλλά και ένα τεράστιο χωνευτήρι λαών, θρησκειών, πολιτισμών και μουσικών ακουσμάτων.

Οι Έλληνες, οι Τούρκοι, οι Γύφτοι, οι Φραγκολεβαντίνοι, οι Πέρσες, οι Ρουμάνοι, οι Ιταλοί και οι άλλες εθνότητες είχαν τις δικές τους μουσικές παραδόσεις , ενώ ,στα ανώτερα ιδίως στρώματα, η επιρροή των δυτικοευρωπαϊκών τάσεων στη μουσική ήταν καταφανής.

Α. Καλυβιώτης, "Σμύρνη, Η μουσική ζωή 1900-1922", επιμέλεια Ν. Διονυσόπουλος, Music Corner και Τήνελλα , Αθήνα 2002